Úc: Dân số già hóa, số người qua đời có thể vượt số trẻ em chào đời từ thập niên 2060

Úc đang tiến gần một bước ngoặt dân số chưa từng xuất hiện trong các Báo cáo Liên thế hệ trước đây. Theo dự báo mới được công bố, từ thập niên 2060, số người qua đời mỗi năm có thể vượt số trẻ em chào đời. Khi đó, mức tăng dân số tự nhiên sẽ không còn đóng góp vào tăng trưởng dân số và di cư có thể trở thành nguồn tăng trưởng chủ yếu của quốc gia.

Đây không chỉ là câu chuyện về số trẻ được sinh ra hay số người cao tuổi ngày càng tăng. Sự thay đổi này có thể tác động trực tiếp đến thị trường lao động, hệ thống y tế, chăm sóc người cao tuổi, nhà ở, thuế và khả năng cân đối ngân sách trong nhiều thập niên. Với cộng đồng người Việt đang sinh sống, học tập và làm việc tại Úc, xu hướng dân số cũng có thể tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức mới.

Số người qua đời có thể vượt số trẻ chào đời từ thập niên 2060

Báo cáo Liên thế hệ dự báo dân số Úc vẫn tiếp tục tăng nhưng với tốc độ chậm hơn đáng kể. Đến năm tài chính 2065–66, dân số được dự báo đạt khoảng 39,3 triệu người. Cùng thời điểm, tổng tỷ suất sinh có thể giảm xuống còn 1,34 con trên mỗi phụ nữ, thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế khoảng 2,1.

Điểm đáng chú ý nhất là số người qua đời được dự báo vượt số trẻ em chào đời trong thập niên 2060. Đây là lần đầu tiên một kịch bản như vậy được đưa vào Báo cáo Liên thế hệ của Úc. Khi số sinh thấp hơn số tử, mức tăng tự nhiên trở thành số âm và không còn là động lực giúp dân số mở rộng.

Úc không phải nền kinh tế phát triển đầu tiên đối diện tình trạng này. Nhật Bản, Đức, Italy và Hàn Quốc đã bước vào giai đoạn số ca tử vong vượt số ca sinh. Nhiều quốc gia khác cũng được dự báo đi theo xu hướng tương tự trong những thập niên tới.

Ảnh minh họa: Các thế hệ trong xã hội Úc đang thay đổi.

Vì sao tỷ lệ sinh tại Úc tiếp tục giảm?

Tỷ lệ sinh thấp là kết quả của nhiều yếu tố kinh tế và xã hội diễn ra trong thời gian dài. Người trẻ kết hôn muộn hơn, ưu tiên học tập và phát triển nghề nghiệp, trong khi chi phí nhà ở, chăm sóc trẻ em và sinh hoạt gia đình ngày càng lớn. Không ít cặp đôi cũng trì hoãn kế hoạch sinh con vì chưa có chỗ ở ổn định hoặc lo ngại áp lực tài chính.

Vào đầu những năm 2000, tỷ suất sinh của Úc vào khoảng 1,77 đến 1,78 con trên mỗi phụ nữ. Chính phủ của Thủ tướng John Howard sau đó triển khai chương trình Baby Bonus nhằm khuyến khích các gia đình sinh con. Chính sách này tạo ra một mức tăng tạm thời, nhưng không đảo ngược được xu hướng dài hạn.

Một nghiên cứu của Viện e61 ước tính chương trình Baby Bonus góp phần làm tăng thêm khoảng 16.250 trẻ chào đời trong năm đầu triển khai. Tuy nhiên, tỷ lệ sinh sau đó tiếp tục đi xuống và đã giảm về mức thấp kỷ lục khoảng 1,481. Điều này cho thấy một khoản hỗ trợ tiền mặt đơn lẻ khó giải quyết những nguyên nhân sâu xa như giá nhà, chi phí nuôi con, khả năng tiếp cận dịch vụ giữ trẻ và sự cân bằng giữa công việc với gia đình.

Dân số già tạo thêm áp lực lên y tế và ngân sách

Người Úc được kỳ vọng sống lâu và khỏe mạnh hơn, nhưng tuổi thọ tăng đồng nghĩa số người cần dịch vụ y tế, chăm sóc tại nhà và chăm sóc người cao tuổi cũng gia tăng. Theo dự báo được nêu trong báo cáo, số người Úc trên 85 tuổi có thể tăng gấp ba vào năm 2066.

Khi nhóm dân số lớn tuổi tăng nhanh hơn nhóm trong độ tuổi lao động, ngân sách sẽ phải đáp ứng nhu cầu lớn hơn về Medicare, thuốc men, bệnh viện và dịch vụ aged care. Đồng thời, tỷ lệ người lao động đóng thuế để hỗ trợ cho mỗi người nghỉ hưu có thể giảm xuống.

Xu hướng này cũng có khả năng làm tăng nhu cầu tuyển dụng trong các ngành y tế, điều dưỡng, chăm sóc người cao tuổi và dịch vụ cộng đồng. Người đọc quan tâm đến những thay đổi của thị trường lao động có thể theo dõi chuyên mục thị trường việc làm tại Úc.

Di cư sẽ giữ vai trò như thế nào?

Khi tăng trưởng tự nhiên suy giảm, di cư được xem là nguồn bổ sung dân số và kỹ năng quan trọng. Người nhập cư mới có độ tuổi trung vị khoảng 26, trong khi độ tuổi trung vị của dân số cư trú tại Úc là khoảng 38. Điều đó có nghĩa phần lớn người mới đến đang ở độ tuổi học tập hoặc làm việc, qua đó góp phần bổ sung nhân lực và nguồn thu thuế.

Số liệu được trình bày trong báo cáo cho thấy di cư ròng từ nước ngoài đã đạt đỉnh 538.000 người trong năm 2022–23, giai đoạn Úc mở cửa trở lại sau đại dịch. Con số này được dự báo giảm xuống khoảng 225.000 người vào năm 2027–28 và ổn định quanh mức dài hạn 235.000 người mỗi năm.

Bộ trưởng Ngân khố Jim Chalmers cho rằng di cư sẽ tiếp tục cung cấp những kỹ năng cần thiết và bổ trợ cho lực lượng lao động trong nước. Tuy nhiên, đây vẫn là một trong những chủ đề gây tranh luận mạnh nhất tại Úc. Thượng nghị sĩ Pauline Hanson và đảng One Nation chủ trương giảm sâu số người nhập cư, bao gồm đề xuất ba năm di cư ròng âm, cắt 750.000 người giữ thị thực tạm thời và áp mức trần 130.000 lượt đến mỗi năm sau giai đoạn cắt giảm.

Những người ủng hộ hạn chế di cư cho rằng tốc độ tăng dân số đang gây áp lực lên nhà ở, hạ tầng và dịch vụ công. Ở chiều ngược lại, các ý kiến phản đối cảnh báo việc giảm di cư quá mạnh có thể khiến Úc thiếu lao động, giảm nguồn thu ngân sách và khó đáp ứng nhu cầu chăm sóc một dân số ngày càng già.

Bài toán di cư không thể tách rời nhà ở và hạ tầng

Di cư có thể hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, nhưng lợi ích chỉ bền vững nếu số người đến phù hợp với khả năng cung cấp nhà ở, giao thông, trường học và bệnh viện. Việc tăng dân số nhanh trong khi nguồn cung nhà ở chưa theo kịp có thể làm giá mua và giá thuê tiếp tục chịu áp lực.

Đây là lý do chính sách dân số cần được phối hợp với quy hoạch dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào một chỉ tiêu nhập cư hằng năm. Chính phủ cũng phải cân đối nhu cầu kỹ năng của doanh nghiệp, sức chứa của các thành phố lớn và khả năng phát triển những khu vực ngoài Sydney, Melbourne hoặc Brisbane. Bạn đọc có thể xem thêm thông tin tại chuyên mục thị trường bất động sản Úc.

Đối với người Việt có kế hoạch học tập, làm việc hoặc xây dựng cuộc sống lâu dài tại Úc, các dự báo dân số không đồng nghĩa chính sách visa chắc chắn sẽ được nới lỏng. Chính phủ vẫn có thể điều chỉnh cơ cấu chương trình theo kỹ năng, độ tuổi, nhu cầu từng ngành và từng khu vực. Thông tin hồ sơ cụ thể nên được kiểm tra từ nguồn chính thức hoặc chuyên gia phù hợp; chuyên mục định cư Úc cũng cung cấp các cập nhật liên quan cho cộng đồng.

Khả năng cắt giảm thuế trong tương lai

Bên cạnh vấn đề dân số, ông Jim Chalmers cho biết việc cải thiện tình hình ngân sách và những thay đổi về thuế có thể tạo thêm dư địa cho các đợt giảm thuế thu nhập trong tương lai. Báo cáo nhận định các cải cách thuế sẽ giúp cân bằng lại hệ thống và giảm tỷ trọng thuế thu nhập cá nhân do người lao động gánh chịu.

Theo dự báo trung hạn được nêu, tỷ trọng gánh nặng thuế thu nhập cá nhân đối với người lao động có thể thấp hơn khoảng 2 điểm phần trăm so với kịch bản không cải cách. Tuy nhiên, đây là dự báo dài hạn và mọi thay đổi thuế thực tế vẫn phụ thuộc vào quyết định ngân sách, điều kiện kinh tế cũng như ưu tiên của chính phủ tại từng thời điểm.

Năng lượng sạch có thể giúp hộ gia đình tiết kiệm

Báo cáo cũng đưa ra một triển vọng tích cực hơn về chi phí năng lượng. Việc kết hợp điện mặt trời mái nhà, pin lưu trữ, xe điện và thiết bị gia dụng chạy điện có thể giúp chi tiêu năng lượng bình quân của hộ gia đình giảm tới 40%, tương đương khoảng 4.300 đô la mỗi năm vào năm 2050.

Tuy nhiên, mức tiết kiệm này phụ thuộc vào khả năng đầu tư ban đầu của từng gia đình. Không phải hộ gia đình nào cũng có đủ tài chính hoặc điều kiện nhà ở để lắp điện mặt trời, pin lưu trữ hay bộ sạc xe điện. Vì vậy, quá trình chuyển đổi cần đi kèm các chính sách giúp người thuê nhà và hộ thu nhập thấp tiếp cận công nghệ năng lượng sạch.

Hơn 30% người dân Úc đã lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Nếu được triển khai đồng bộ, điện khí hóa không chỉ giảm hóa đơn mà còn hạn chế mức độ phụ thuộc vào biến động của thị trường nhiên liệu hóa thạch toàn cầu.

Điều gì đáng chú ý đối với cộng đồng người Việt tại Úc?

Triển vọng dân số già hóa cho thấy nhu cầu nhân lực trong y tế, chăm sóc người cao tuổi, công nghệ, xây dựng và nhiều dịch vụ thiết yếu có thể tiếp tục duy trì. Tuy vậy, người lao động cần có bằng cấp, kỹ năng tiếng Anh và chứng nhận nghề nghiệp phù hợp để nắm bắt cơ hội.

Các gia đình trẻ cũng nên theo dõi chính sách giữ trẻ, trợ cấp gia đình, thuế và nhà ở vì đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định sinh con. Những ai muốn trao đổi thêm với cộng đồng có thể tham gia nhóm Facebook Người Việt tại Úc hoặc theo dõi Báo Online - Người Việt tại Úc.

Một bài toán chính sách kéo dài nhiều thế hệ

Việc số người qua đời có thể vượt số trẻ chào đời từ thập niên 2060 là dấu hiệu rõ ràng về sự thay đổi sâu sắc trong cấu trúc dân số Úc. Di cư có thể giúp bổ sung người lao động và duy trì tăng trưởng, nhưng không phải giải pháp duy nhất. Úc còn phải cải thiện năng suất, đào tạo nhân lực trong nước, mở rộng nhà ở và hạ tầng, đồng thời xây dựng hệ thống y tế và chăm sóc người cao tuổi bền vững.

Những dự báo kéo dài khoảng 40 năm luôn có mức độ không chắc chắn và có thể thay đổi theo kinh tế, công nghệ, chính sách hoặc hành vi xã hội. Dù vậy, thông điệp chính vẫn rất rõ: Úc cần chuẩn bị sớm cho một xã hội sống lâu hơn, có ít trẻ em hơn và phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng thu hút, sử dụng hiệu quả lực lượng lao động từ khắp nơi trên thế giới.