Vì sao sinh viên quốc tế bị bóc lột ở Úc ít khi lên tiếng?

Với nhiều sinh viên quốc tế, Úc không chỉ là nơi học tập mà còn là nơi họ phải tự đi làm để trang trải tiền thuê nhà, sinh hoạt phí và một phần học phí. Thế nhưng, phía sau những ca làm ở quán ăn, cửa hàng bán lẻ, tiệm làm đẹp, nông trại hay dịch vụ giao hàng là một thực tế đáng lo: không ít sinh viên bị trả lương thấp hơn quy định, làm thêm giờ không được trả đủ, thậm chí bị chủ đe dọa về visa nếu dám phản ứng.

Theo thông tin được ABC News phân tích, sinh viên quốc tế tại Australia thường xuyên đối mặt với tình trạng bóc lột lao động. Điều đáng nói là dù nhiều người biết mình bị trả lương thiếu, rất ít người chọn khiếu nại. Đây không chỉ là câu chuyện cá nhân của một vài bạn trẻ, mà phản ánh một vấn đề có tính hệ thống trong thị trường lao động dành cho người có visa tạm trú.

Bóc lột lao động không chỉ là chuyện “trả lương thấp”

Khi nhắc đến bóc lột sinh viên quốc tế, nhiều người thường nghĩ đơn giản là chủ trả lương thấp hơn mức tối thiểu. Nhưng trong thực tế, các hình thức vi phạm có thể đa dạng hơn nhiều. Một sinh viên có thể bị yêu cầu làm ca dài nhưng không được trả overtime, bị trả tiền mặt không có phiếu lương, không được hưởng phụ cấp cuối tuần hoặc ngày lễ, hoặc bị ép nhận điều kiện làm việc thiếu an toàn.

Một số ngành có tỷ lệ sinh viên quốc tế và người lao động tạm trú cao thường được nhắc đến như nhà hàng, khách sạn, bán lẻ nhỏ, nông nghiệp, giao hàng, làm sạch, chăm sóc người cao tuổi hoặc các dịch vụ cá nhân. Đây là những nơi nhu cầu lao động linh hoạt lớn, dễ xuất hiện tình trạng “cash-in-hand” và khó kiểm soát nếu người lao động không lên tiếng.

Độc giả đang tìm thông tin về thị trường lao động có thể tham khảo thêm chuyên mục Thị trường việc làm tại Úc để theo dõi các cập nhật liên quan đến việc làm, quyền lợi và xu hướng tuyển dụng.

Ảnh minh họa: Sinh viên quốc tế làm thêm

Vì sao nhiều sinh viên biết bị thiệt nhưng vẫn im lặng?

Lý do đầu tiên và phổ biến nhất là nỗi sợ visa. Nhiều sinh viên lo rằng nếu báo cáo việc bị bóc lột, cơ quan chức năng có thể phát hiện họ từng làm quá số giờ được phép, nhận lương tiền mặt hoặc có sai sót trong việc tuân thủ điều kiện visa. Với người đang học xa nhà, visa không chỉ là giấy tờ cư trú mà còn gắn với tương lai học tập, cơ hội việc làm và kế hoạch định cư sau này.

Chính nỗi sợ đó khiến nhiều người chấp nhận bị trả thấp để “giữ yên chuyện”. Một số chủ lao động hiểu rõ tâm lý này và dùng visa như công cụ gây áp lực. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng chủ lao động không có quyền hủy visa của người lao động. Việc đe dọa “báo di trú” thường được dùng để làm sinh viên sợ hãi và không dám đòi quyền lợi.

Lý do thứ hai là sự phụ thuộc vào thu nhập. Chi phí sinh hoạt tại Úc cao, trong khi nhiều sinh viên quốc tế không có mạng lưới hỗ trợ tài chính mạnh tại địa phương. Nếu tố cáo và mất việc, họ có thể ngay lập tức gặp khó khăn trong việc trả tiền nhà, tiền ăn, đi lại hoặc học phí. Vì vậy, dù biết mình bị đối xử không công bằng, họ vẫn chọn tiếp tục làm việc.

Lý do thứ ba là thiếu thông tin. Không phải sinh viên nào cũng biết mức lương tối thiểu, quyền được nhận payslip, quyền nghỉ giữa ca, phụ cấp cuối tuần hoặc ngày lễ. Một số bạn mới sang Úc còn gặp rào cản ngôn ngữ, ngại gọi điện cho cơ quan nhà nước hoặc không biết bắt đầu từ đâu nếu muốn khiếu nại.

Assurance Protocol là gì và vì sao chưa đủ tạo niềm tin?

ABC News cho biết Fair Work Ombudsman, cơ quan phụ trách giám sát quyền lao động tại Úc, chủ yếu dựa vào báo cáo từ nạn nhân để phát hiện vi phạm. Để khuyến khích người có visa tạm trú lên tiếng, Australia có cơ chế gọi là Assurance Protocol giữa Fair Work Ombudsman và Bộ Nội vụ.

Về nguyên tắc, cơ chế này cho phép người lao động tạm trú có quyền làm việc, trong đó có sinh viên quốc tế, báo cáo hành vi bóc lột và hợp tác với Fair Work Ombudsman mà không sợ bị hủy visa chỉ vì đã vi phạm điều kiện làm việc trong bối cảnh bị bóc lột. Người lao động cần tìm kiếm tư vấn hoặc hỗ trợ từ Fair Work Ombudsman, hợp tác trong quá trình xử lý, không có lý do khác nghiêm trọng dẫn đến hủy visa và cam kết tuân thủ điều kiện visa trong tương lai.

Tuy vậy, nhiều tổ chức và chuyên gia cho rằng cơ chế này chưa tạo đủ niềm tin. Một phần vì không phải ai cũng biết đến Assurance Protocol, một phần vì người lao động vẫn lo ngại thông tin của mình có thể ảnh hưởng đến hồ sơ visa. Ngoài ra, cơ chế này cũng có giới hạn, không phải mọi trường hợp đều được bảo vệ, đặc biệt nếu vụ việc không được Fair Work Ombudsman xử lý hoặc nếu người lao động rơi vào tình trạng visa phức tạp hơn.

Ảnh minh họa: Tìm hiểu quyền lao động

Mọi người lao động ở Úc đều có quyền được bảo vệ

Một điểm rất quan trọng cần nhắc lại: mọi người lao động ở Úc có cùng quyền lợi cơ bản, bất kể quốc tịch hay tình trạng visa. Điều này có nghĩa là sinh viên quốc tế cũng có quyền được trả lương đúng, được nhận phiếu lương, được làm việc trong môi trường an toàn và không bị đe dọa, quấy rối hoặc phân biệt đối xử.

Nếu bạn đang tìm việc hoặc muốn xem thêm các cơ hội phù hợp, có thể truy cập mục Việc làm tại Úc. Khi tìm việc, hãy ưu tiên các nơi trả lương minh bạch, có hợp đồng hoặc thông tin ca làm rõ ràng, cung cấp payslip và không yêu cầu bạn che giấu số giờ làm.

Người lao động có thể liên hệ Fair Work Ombudsman để được hỗ trợ. Trang web của cơ quan này có thông tin về mức lương, điều kiện làm việc, công cụ tính lương và các kênh báo cáo. Nếu cần hỗ trợ ngôn ngữ, người lao động có thể dùng dịch vụ thông dịch miễn phí khi liên hệ với cơ quan chức năng. Các liên kết ngoài như Fair Work Ombudsman nên được mở trực tiếp từ nguồn chính thức tại fairwork.gov.au.

Sinh viên nên làm gì nếu nghi ngờ mình bị bóc lột?

Nếu bạn là sinh viên quốc tế và nghi ngờ mình đang bị trả thiếu hoặc bị đối xử không đúng, điều đầu tiên là đừng vội đối đầu khi chưa có thông tin. Hãy bình tĩnh kiểm tra lại quyền lợi của mình và lưu giữ bằng chứng. Những giấy tờ, tin nhắn và ghi chú nhỏ có thể rất quan trọng nếu sau này bạn cần được hỗ trợ.

• Giữ lại payslip, hợp đồng, tin nhắn phân ca và mọi trao đổi liên quan đến tiền lương.
• Ghi lại giờ làm thực tế, bao gồm giờ bắt đầu, giờ kết thúc, thời gian nghỉ giữa ca và ngày làm cuối tuần hoặc ngày lễ.
• Không ký giấy tờ khó hiểu hoặc xác nhận đã nhận đủ tiền nếu bạn chưa kiểm tra kỹ.
• Tra cứu mức lương bằng công cụ chính thức của Fair Work Ombudsman.
• Tìm tư vấn sớm từ trường học, hội sinh viên, trung tâm hỗ trợ pháp lý cộng đồng hoặc Fair Work Ombudsman.

Ngoài ra, bạn có thể tham gia các cộng đồng phù hợp để trao đổi kinh nghiệm, chẳng hạn nhóm VDS Việc làm, Nhà ở, Sang Shop & QC Dịch vụ tại Úc hoặc theo dõi trang Việc Làm tại Úc - Nguoiviettaiuc.com. Khi tham khảo thông tin trên mạng xã hội, bạn vẫn nên kiểm chứng bằng nguồn chính thức trước khi đưa ra quyết định quan trọng.

Vấn đề không chỉ nằm ở người lao động

Nhiều sinh viên quốc tế bị đặt vào thế khó: cần tiền để sống, cần việc để duy trì cuộc sống tại Úc, nhưng lại thiếu niềm tin rằng việc lên tiếng sẽ an toàn. Vì vậy, chỉ khuyên sinh viên “hãy tố cáo” là chưa đủ. Cần có cơ chế bảo vệ rõ ràng hơn, truyền thông dễ hiểu hơn và thanh tra chủ động hơn ở các ngành có rủi ro cao.

Các trường học, nhà cung cấp giáo dục, hội sinh viên và cộng đồng người Việt cũng có vai trò quan trọng. Ngay từ các buổi định hướng, sinh viên nên được giải thích rõ về quyền lao động, cách kiểm tra lương, cách lưu bằng chứng và nơi có thể tìm hỗ trợ nếu bị chủ đe dọa. Thông điệp cần đơn giản và nhất quán: bị bóc lột không phải là lỗi của bạn, và bạn có quyền tìm sự giúp đỡ.

Với cộng đồng người Việt tại Úc, việc chia sẻ thông tin đúng có thể giúp nhiều bạn trẻ tránh rơi vào bẫy việc làm lương thấp, không giấy tờ hoặc bị lợi dụng vì chưa hiểu luật. Nếu cần tìm kiếm hoặc đăng tin việc làm phù hợp, độc giả có thể xem thêm chuyên mục Cần tìm việc làm để kết nối đúng nhu cầu.

Kết luận

Sinh viên quốc tế bị bóc lột ở Úc ít khi lên tiếng không phải vì họ không biết đau, không biết thiệt, mà vì họ đang đứng giữa nhiều nỗi sợ: sợ mất visa, sợ mất việc, sợ bị trả đũa, sợ không ai bảo vệ mình. Dù luật pháp Úc khẳng định mọi người lao động đều có quyền như nhau, khoảng cách giữa quyền trên giấy và sự an tâm ngoài đời vẫn còn là vấn đề lớn.

Điều quan trọng nhất là sinh viên cần biết mình có quyền, chủ lao động không thể tự ý hủy visa, và có những kênh hỗ trợ chính thức để tìm tư vấn. Khi thông tin được lan tỏa rõ ràng hơn và cơ chế bảo vệ trở nên đáng tin hơn, nhiều sinh viên quốc tế mới có thể bước ra khỏi “vòng tròn im lặng” và đòi lại những gì mình xứng đáng được nhận.