Úc cân nhắc cải cách chương trình di trú

Câu nói nổi tiếng của cựu Thủ tướng John Howard: “Chúng ta sẽ quyết định ai được đến đất nước này và họ đến trong hoàn cảnh nào” đã đi vào chính trị Úc như một thông điệp mạnh mẽ về kiểm soát nhập cư. Nhiều năm sau, câu hỏi đó vẫn còn nguyên tính thời sự, nhưng bối cảnh đã thay đổi rất nhiều. Nếu trước đây tâm điểm là các tàu chở người xin tị nạn, thì hiện nay bài toán lớn hơn của chính phủ Úc là làm sao kiểm soát net overseas migration, tức di trú ròng từ nước ngoài.

Chính phủ Albanese đang đứng trước sức ép phải chứng minh rằng hệ thống di trú vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Vấn đề không chỉ là số người đến Úc, mà còn là cách họ đến, loại visa họ sử dụng, thời gian họ ở lại và tác động của dòng người này đến nhà ở, việc làm, dịch vụ công và chi phí sinh hoạt. Đây là lý do các đề xuất cải cách chương trình di trú đang thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng, đặc biệt là người Việt đang sinh sống, học tập và làm việc tại Úc.

Vì sao di trú ròng trở thành bài kiểm tra chính trị mới?

Net overseas migration, thường được gọi tắt là NOM, là số người tăng thêm vào dân số Úc do chênh lệch giữa người đến và người rời đi trong một giai đoạn nhất định. Sau đại dịch COVID, NOM của Úc từng tăng mạnh, phản ánh sự trở lại của sinh viên quốc tế, lao động tạm trú, du khách làm việc và nhiều nhóm visa khác. Dù con số này đã giảm so với mức đỉnh hậu COVID, thực tế vẫn thường cao hơn mức chính phủ dự báo trong ngân sách.

Trước đây, dự báo NOM có thể được xem là một ước tính kỹ thuật. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, khi giá thuê nhà tăng, hạ tầng đô thị chịu áp lực và chi phí sinh hoạt là mối lo của nhiều gia đình, con số này đã trở thành một cam kết chính trị. Nếu dự báo bị vượt quá nhiều, cử tri dễ có cảm giác chính phủ không kiểm soát được hệ thống nhập cư.

Đối với Đảng Lao động, đây là vấn đề không thể xem nhẹ trước kỳ bầu cử tiếp theo. Sự trỗi dậy của các tiếng nói chính trị cứng rắn hơn về nhập cư, trong đó có One Nation, khiến chính phủ phải vừa thể hiện sự kiểm soát, vừa tránh tạo cảm giác quay lưng với cộng đồng di dân và người lao động quốc tế.

Những phần khó kiểm soát trong hệ thống visa Úc

Một điểm quan trọng trong tranh luận hiện nay là không phải mọi dòng di trú đều có thể được chính phủ kiểm soát bằng hạn ngạch cứng. Một số chương trình vận hành theo nhu cầu thực tế của thị trường hoặc hoàn cảnh gia đình, thường được mô tả là “demand-driven”, tức phụ thuộc vào nhu cầu phát sinh.

Ví dụ, nếu một doanh nghiệp cần lao động tay nghề tạm thời và đáp ứng điều kiện theo quy định, quá trình bảo lãnh có thể được thực hiện mà không có một trần số lượng cố định hằng năm giống như một số diện thường trú. Chính phủ có thể điều chỉnh danh sách nghề nghiệp ưu tiên, ngưỡng lương hoặc điều kiện xét duyệt, nhưng không phải lúc nào cũng có thể đặt một giới hạn đơn giản cho toàn bộ dòng visa này.

Tương tự, các visa working holiday dành cho backpacker, visa đoàn tụ gia đình cho vợ/chồng và con phụ thuộc, cùng các bridging visa cũng góp phần vào số liệu NOM. Trong đó, bridging visa là vấn đề đặc biệt phức tạp. Nhiều người ở Úc trên bridging visa trong lúc chờ kết quả hồ sơ, kháng cáo quyết định visa, xin tị nạn hoặc chuyển sang loại visa khác. Khi lượng hồ sơ tồn đọng tăng, số người ở lại theo diện bắc cầu cũng tăng theo.

Với độc giả muốn theo dõi thêm các thay đổi liên quan đến luật, visa và cộng đồng, chuyên mục định cư Úc là nơi có thể cập nhật các bài viết hữu ích bằng tiếng Việt.

Các hướng cải cách đang được chú ý

Theo các thông tin được truyền thông Úc đề cập, Bộ trưởng Nội vụ Tony Burke dự kiến trình bày một gói cải cách về di trú, nhưng bài phát biểu tại National Press Club đã được hoãn lại vì chi tiết chính sách chưa hoàn toàn sẵn sàng. Dù các nội dung cuối cùng vẫn cần chờ công bố chính thức, một số hướng cải cách đang được bàn luận gồm:

• Siết một số quyền làm việc và kháng cáo của người xin tị nạn: mục tiêu là giảm tình trạng nộp hồ sơ thiếu căn cứ chỉ để kéo dài thời gian ở lại Úc.
• Giới hạn việc gia hạn visa working holiday quá một năm: điều này có thể ảnh hưởng đến backpacker và các ngành phụ thuộc lao động thời vụ như nông nghiệp, du lịch, nhà hàng.
• Xem xét hạn chế khách du lịch nộp visa gia đình khi đang ở Úc: đây là đề xuất nhạy cảm vì có thể tác động trực tiếp đến vợ/chồng, con cái của công dân hoặc thường trú nhân Úc.
• Giảm áp lực bridging visa: bằng cách xử lý tồn đọng, siết điều kiện hoặc thay đổi quyền lợi liên quan trong thời gian chờ xét duyệt.

Điểm khó là mỗi thay đổi đều có mặt lợi và mặt trái. Nếu chính phủ siết quá mạnh, cộng đồng di dân có thể phản ứng vì lo ngại gia đình bị chia cắt, thời gian chờ đợi kéo dài hoặc thủ tục trở nên đắt đỏ hơn. Nếu siết quá nhẹ, phe đối lập và các đảng chống nhập cư có thể chỉ trích rằng chính phủ không đủ quyết liệt.

Visa gia đình là vấn đề nhạy cảm nhất

Trong các hướng cải cách được nhắc đến, visa gia đình có lẽ là điểm dễ gây tranh cãi nhất. Đoàn tụ gia đình từ lâu được xem là một phần quan trọng của hệ thống di trú Úc. Nhiều người đến Úc học tập, làm việc, sau đó xây dựng gia đình và mong muốn người thân được ở bên cạnh trong quá trình ổn định cuộc sống.

Nếu người đang ở Úc bằng visa du lịch hoặc bridging visa không còn được nộp một số hồ sơ gia đình trong nước, họ có thể phải rời Úc để nộp đơn từ nước ngoài. Điều này có thể tạo ra thời gian xa cách đáng kể, đặc biệt với các gia đình có con nhỏ, vợ/chồng mới kết hôn hoặc người đang phụ thuộc vào sự chăm sóc của thân nhân tại Úc.

Không chỉ cộng đồng di dân, doanh nghiệp cũng có thể quan ngại. Lao động tay nghề cao thường cân nhắc khả năng đưa gia đình đi cùng khi quyết định chọn quốc gia làm việc lâu dài. Nếu Úc bị nhìn nhận là nơi khó đoàn tụ gia đình hơn, sức hấp dẫn trong cuộc cạnh tranh thu hút nhân tài quốc tế có thể bị ảnh hưởng.

Ảnh minh họa: Gia đình di dân tại sân bay

Tác động đến người lao động, du học sinh và doanh nghiệp

Với cộng đồng người Việt tại Úc, các thay đổi về di trú không chỉ là câu chuyện chính trị ở Canberra. Chúng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch học tập, làm việc, kinh doanh và đoàn tụ gia đình. Du học sinh có thể quan tâm đến lộ trình ở lại sau tốt nghiệp. Người lao động tay nghề cần theo dõi điều kiện bảo lãnh, ngưỡng lương và danh sách nghề. Doanh nghiệp nhỏ, nhất là trong lĩnh vực nhà hàng, chăm sóc, xây dựng, nông nghiệp hoặc dịch vụ, cũng cần chuẩn bị nếu nguồn lao động tạm trú bị siết lại.

Những ai đang tìm hiểu thị trường lao động có thể tham khảo thêm mục việc làm tại Úc để nắm nhu cầu tuyển dụng trong cộng đồng. Với các trường hợp cần tư vấn hồ sơ, người đọc cũng có thể xem danh mục du học, di trú và luật sư để tìm dịch vụ phù hợp.

Bên cạnh website, độc giả có thể theo dõi thêm các cập nhật cộng đồng qua Báo Online Người Việt tại Úc hoặc tham gia nhóm Người Việt Tại Úc để trao đổi kinh nghiệm thực tế. Tuy nhiên, với các quyết định quan trọng về visa, người dân nên kiểm tra thông tin chính thức và tìm tư vấn chuyên môn khi cần.

Chính phủ cần giải thích kỹ để tránh hiểu lầm

Điều đáng chú ý là chính phủ Lao động hiểu rõ mức độ nhạy cảm của cải cách di trú. Bộ trưởng Tony Burke là một chính trị gia giàu kinh nghiệm và chắc chắn nhận thức được rằng chỉ một thay đổi nhỏ trong visa gia đình, quyền làm việc hay quyền kháng cáo cũng có thể tạo ra làn sóng phản ứng lớn.

Vì vậy, thông điệp của chính phủ sẽ rất quan trọng. Nếu cải cách được trình bày như một nỗ lực chống lạm dụng hệ thống, giảm tồn đọng và bảo vệ sự bền vững của chương trình di trú, công chúng có thể dễ chấp nhận hơn. Ngược lại, nếu bị nhìn nhận là trừng phạt người di dân, chia cắt gia đình hoặc đẩy người yếu thế vào hoàn cảnh khó khăn, phản ứng xã hội có thể rất mạnh.

Úc vẫn cần người lao động tay nghề, sinh viên quốc tế, doanh nhân, người chăm sóc trong các ngành thiết yếu và những gia đình di dân đóng góp lâu dài cho xã hội. Bài toán của chính phủ không phải là đóng cửa, mà là tìm cách kiểm soát tốt hơn những dòng visa đang tăng nhanh, đồng thời giữ cho nước Úc tiếp tục là điểm đến đáng tin cậy, nhân văn và cạnh tranh.

Người Việt tại Úc nên làm gì lúc này?

Ở thời điểm các đề xuất chưa được công bố chính thức đầy đủ, điều quan trọng nhất là không nên hoang mang hoặc dựa vào tin đồn. Người đang giữ visa tạm trú, bridging visa, visa du học, visa làm việc hoặc đang chuẩn bị hồ sơ gia đình nên thường xuyên kiểm tra thông báo từ Bộ Nội vụ Úc và tham khảo ý kiến của chuyên viên di trú được đăng ký nếu hồ sơ có yếu tố phức tạp.

Nếu chính sách thay đổi, các mốc chuyển tiếp, điều khoản áp dụng và nhóm đối tượng bị ảnh hưởng sẽ rất quan trọng. Một số thay đổi có thể chỉ áp dụng cho hồ sơ mới, trong khi một số khác có thể ảnh hưởng đến người đang ở trong nước. Vì vậy, việc chuẩn bị giấy tờ đầy đủ, hiểu rõ tình trạng visa hiện tại và không để quá hạn là điều cần thiết.

Cải cách di trú luôn là chủ đề khó, bởi nó nằm giữa nhu cầu kinh tế, áp lực dân số, kỳ vọng của cử tri và câu chuyện rất đời thường của từng gia đình. Với cộng đồng người Việt tại Úc, theo dõi thông tin một cách bình tĩnh, chính xác và có chọn lọc sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trước những thay đổi có thể xảy ra.