Thay đổi loại muối ăn có thể cứu sống hàng nghìn người Úc mỗi năm

Một thay đổi tưởng chừng rất nhỏ trong căn bếp có thể mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu mô hình hóa mới cho thấy nếu muối thông thường được thay thế rộng rãi bằng muối giảm natri, bổ sung kali, Australia có thể phòng tránh hàng nghìn ca tử vong do đột quỵ, bệnh tim mạch và các vấn đề liên quan mỗi năm.

Tuy nhiên, con số được công bố là kết quả ước tính dựa trên mô hình, không phải số người đã được quan sát trực tiếp là được cứu sống tại Australia. Việc chuyển sang muối chứa kali cũng không phù hợp với tất cả mọi người, đặc biệt là người mắc bệnh thận hoặc đang sử dụng một số loại thuốc.

Nghiên cứu dự báo điều gì đối với Australia?

Nghiên cứu toàn cầu được truyền thông Australia dẫn lại đã đánh giá tác động tiềm năng của việc thay muối thông thường bằng sản phẩm trong đó một phần natri clorua được thay bằng kali clorua. Nhóm nghiên cứu thuộc The George Institute for Global Health xem xét dữ liệu và các kịch bản triển khai tại 193 quốc gia.

Theo kết quả mô hình hóa, nếu biện pháp này được áp dụng rộng rãi trong gia đình, nhà hàng và ngành sản xuất thực phẩm, gần 3 triệu ca tử vong trên toàn cầu có thể được phòng tránh mỗi năm. Nghiên cứu cũng ước tính hơn 10 triệu ca mắc mới bệnh tim mạch và bệnh thận có thể được ngăn ngừa hằng năm.

Riêng tại Australia, mô hình đưa ra ước tính khoảng 2.076 ca tử vong và 15.674 ca bệnh mới có thể được phòng tránh mỗi năm. Đây là kịch bản có mức bao phủ lớn, bao gồm cả muối được sử dụng trong thực phẩm chế biến và món ăn tại nhà hàng, chứ không chỉ hũ muối trong căn bếp gia đình.

Giáo sư Bruce Neal nhận định Australia đang đứng trước cơ hội phòng tránh hàng nghìn trường hợp đột quỵ và đau tim. Dù vậy, kết quả này phụ thuộc vào lượng natri người dân đang tiêu thụ, tỷ lệ kali trong sản phẩm thay thế, mức độ tham gia của doanh nghiệp và khả năng duy trì thay đổi trong thời gian dài.

Ảnh minh họa: Muối giảm natri và thực phẩm tươi tốt cho tim mạch

Muối bổ sung kali khác gì muối thông thường?

Muối ăn thông thường chủ yếu chứa natri clorua, còn gọi là NaCl. Trong muối giảm natri, một phần NaCl được thay bằng kali clorua, hay KCl. Một công thức đã được nghiên cứu nhiều gồm 75% natri clorua và 25% kali clorua, nhưng tỷ lệ trong từng sản phẩm thương mại có thể khác nhau.

Giải pháp này có thể hỗ trợ sức khỏe theo hai hướng: giảm lượng natri đi vào cơ thể và tăng lượng kali trong chế độ ăn. Cả hai thay đổi đều có khả năng góp phần hạ huyết áp. Đây là yếu tố quan trọng bởi huyết áp cao làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, bệnh thận mạn và tử vong sớm.

Dù mang tên “muối giảm natri”, sản phẩm vẫn là một loại gia vị mặn. Người sử dụng không nên vì thế mà tăng lượng muối trong bữa ăn. Mục tiêu chính vẫn là giảm tổng lượng natri tiêu thụ và ưu tiên thực phẩm tươi thay cho đồ ăn chế biến sẵn.

Bằng chứng lâm sàng cho thấy lợi ích ra sao?

Một trong những bằng chứng quan trọng nhất là nghiên cứu Salt Substitute and Stroke Study, gọi tắt là SSaSS, được công bố trên The New England Journal of Medicine năm 2021. Thử nghiệm có 20.995 người tham gia tại 600 làng ở vùng nông thôn Trung Quốc, chủ yếu là người từng bị đột quỵ hoặc từ 60 tuổi trở lên và có huyết áp cao.

Sau thời gian theo dõi trung bình khoảng 4,74 năm, nhóm sử dụng muối gồm 75% NaCl và 25% KCl có tỷ lệ đột quỵ thấp hơn khoảng 14%, biến cố tim mạch nghiêm trọng thấp hơn khoảng 13% và nguy cơ tử vong thấp hơn khoảng 12% so với nhóm dùng muối thông thường.

Điểm đáng chú ý là nghiên cứu không chỉ ghi nhận thay đổi về huyết áp mà còn theo dõi những kết quả sức khỏe cụ thể như đột quỵ, biến cố tim mạch và tử vong. Độc giả có thể tham khảo công trình trên The New England Journal of Medicine.

Dù vậy, kết quả tại vùng nông thôn Trung Quốc không thể được áp dụng nguyên vẹn cho toàn bộ dân số Australia. Tại nơi thực hiện thử nghiệm, phần lớn natri đến từ muối được thêm vào trong lúc nấu ăn. Trong khi đó, người dân Australia có thể nhận một lượng đáng kể natri từ bánh mì, thịt chế biến, phô mai, nước xốt, thức ăn nhanh và thực phẩm đóng gói.

Chỉ đổi hũ muối trong bếp có đủ không?

Nghiên cứu ước tính nếu chỉ thay loại muối dùng để nấu ăn và nêm tại nhà, khoảng 1,85 triệu ca tử vong trên toàn cầu vẫn có thể được phòng tránh mỗi năm. Đây là tiềm năng đáng kể, nhưng thấp hơn kịch bản thay thế toàn diện trong gia đình, nhà hàng và nhà máy thực phẩm.

Tại Australia, chỉ đổi hũ muối ở nhà chưa chắc tạo được toàn bộ lợi ích mà mô hình dự báo. Một chiến lược hiệu quả hơn cần kết hợp nhiều biện pháp:

• Giảm dần natri trong thực phẩm đóng gói và món ăn chế biến sẵn.
• Sử dụng muối chứa kali trong những sản phẩm phù hợp về an toàn và mùi vị.
• Ghi nhãn rõ hàm lượng natri, kali và i-ốt.
• Khuyến khích người dân ăn nhiều rau, trái cây và thực phẩm tươi.
• Đo huyết áp định kỳ và điều trị tăng huyết áp theo hướng dẫn chuyên môn.
• Sàng lọc người mắc bệnh thận hoặc có nguy cơ tăng kali máu.

Những thông tin đời sống và y tế cộng đồng có ảnh hưởng đến người Việt đang sinh sống tại Australia cũng được cập nhật trong chuyên mục tin tức và sự kiện của Báo Người Việt Tại Úc.

Người tiêu dùng có nhận ra sự khác biệt về hương vị?

Dịch vụ giao bữa ăn Dietlicious tại Sydney đã chuyển sang dùng muối thay thế trong nhà bếp. Nhà sáng lập Janel Horton cho biết quyết định này xuất phát từ mong muốn mang lại lợi ích cho khách hàng, trong đó có người lớn tuổi và người nhận hỗ trợ dành cho người khuyết tật.

Doanh nghiệp hiện cung cấp hơn 50 món ăn giảm muối và cho biết 97% khách hàng không nhận thấy sự khác biệt về hương vị. Thành phần mới đắt hơn muối thông thường, nhưng muối chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong tổng chi phí của mỗi suất ăn nên doanh nghiệp có thể hấp thụ phần tăng thêm.

Đây là kinh nghiệm thực tế của một doanh nghiệp, không phải thử nghiệm ngẫu nhiên. Tuy nhiên, trường hợp này cho thấy rào cản về hương vị và chi phí có thể không lớn như nhiều người lo ngại. Kali clorua đôi khi tạo vị hơi đắng hoặc giống kim loại, nhất là khi tỷ lệ thay thế cao, nhưng sự khác biệt có thể khó nhận biết ở tỷ lệ vừa phải.

Ai không nên tự ý chuyển sang muối chứa kali?

Muối bổ sung kali không an toàn cho tất cả mọi người. Ở người khỏe mạnh, thận thường có thể đào thải lượng kali dư thừa. Nhưng khi chức năng thận suy giảm hoặc một số loại thuốc cản trở quá trình đào thải kali, việc dùng sản phẩm chứa KCl có thể dẫn đến tăng kali máu.

Tăng kali máu nghiêm trọng có thể gây yếu cơ, cảm giác tê bất thường, rối loạn nhịp tim, ngất và trong trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng. Những người sau đây nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi thay đổi loại muối:

• Người mắc bệnh thận mạn, đặc biệt ở giai đoạn tiến triển.
• Người từng bị tăng kali máu hoặc đang được yêu cầu hạn chế kali.
• Người mắc bệnh Addison hoặc bệnh lý ảnh hưởng đến khả năng đào thải kali.
• Người bị suy tim hoặc đang điều trị bệnh lý phức tạp.
• Người đang uống thuốc bổ sung kali.
• Người dùng thuốc ức chế men chuyển ACE, thuốc chẹn thụ thể angiotensin hoặc thuốc lợi tiểu giữ kali.

Việc đang sử dụng một trong các loại thuốc trên không đồng nghĩa người bệnh tuyệt đối không được dùng muối chứa kali. Quyết định còn phụ thuộc vào chức năng thận, nồng độ kali trong máu, liều thuốc và kế hoạch theo dõi. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc để chuyển sang một loại muối mới.

Cách chọn và sử dụng muối giảm natri an toàn

Người trưởng thành khỏe mạnh muốn cân nhắc sản phẩm thay thế nên đọc kỹ nhãn thành phần. Các cụm từ như “reduced sodium”, “low sodium salt” hoặc thông tin có potassium chloride cho biết sản phẩm có thể chứa KCl. Trong khi đó, muối biển, muối đá hoặc muối hồng Himalaya không mặc nhiên có ít natri hơn muối ăn thông thường.

Người mua cũng nên kiểm tra sản phẩm có được bổ sung i-ốt hay không. I-ốt là vi chất cần thiết, và việc chuyển đổi loại muối không nên vô tình làm giảm lượng i-ốt trong khẩu phần. Ngoài ra, muối chứa kali chỉ là một công cụ giảm hại, không thay thế cho chế độ ăn lành mạnh.

Những bước thiết thực gồm giảm nước xốt mặn, hạn chế thịt chế biến và thức ăn nhanh, ưu tiên rau củ, trái cây, đậu và thực phẩm tươi nếu không có chỉ định hạn chế kali. Người có huyết áp cao nên trao đổi với nhân viên y tế thay vì chỉ dựa vào thay đổi gia vị.

Con số 2.076 ca tử vong cần được hiểu đúng

Thông điệp quan trọng nhất là khoảng 2.076 ca tử vong tại Australia là ước tính của mô hình sức khỏe. Con số này không phải cam kết rằng việc đổi muối chắc chắn sẽ cứu đúng số người đó mỗi năm. Kết quả phụ thuộc vào mức độ thay thế thực tế, thói quen ăn uống, thành phần sản phẩm, khả năng tham gia của ngành thực phẩm và việc bảo vệ nhóm có nguy cơ tăng kali máu.

Dù còn những giới hạn, bằng chứng hiện có cho thấy muối giảm natri, bổ sung kali là một biện pháp y tế công cộng có tiềm năng, chi phí tương đối thấp và cơ sở sinh học rõ ràng. Nếu được triển khai thận trọng cùng với cải cách thực phẩm chế biến, theo dõi sức khỏe và tư vấn phù hợp, thay đổi nhỏ này có thể góp phần giảm đáng kể gánh nặng đột quỵ và bệnh tim mạch.

Bạn đọc có thể theo dõi thêm các thông tin hữu ích dành cho cộng đồng qua Facebook Báo Online Người Việt tại Úc hoặc tham gia nhóm cộng đồng Người Việt Tại Úc.

Lưu ý: Nội dung bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc tư vấn y khoa. Người mắc bệnh thận, suy tim hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đến kali nên hỏi bác sĩ hay dược sĩ trước khi đổi sang muối chứa kali.