Thất nghiệp tại Úc tăng và kỷ lục người làm hai việc do áp lực chi phí

Thị trường lao động Úc đang xuất hiện một bức tranh khá đặc biệt: tỷ lệ thất nghiệp tăng, nhưng điều đó không nhất thiết có nghĩa là nền kinh tế mất việc làm trên diện rộng. Cùng lúc, số người phải đảm nhận từ hai công việc trở lên được ghi nhận ở mức rất cao, phản ánh nhu cầu tăng thu nhập trong giai đoạn tiền thuê nhà, thực phẩm, điện, bảo hiểm và nhiều chi phí thiết yếu vẫn tạo áp lực lên ngân sách gia đình.

Những thay đổi này có ý nghĩa trực tiếp với cộng đồng người Việt tại Úc, đặc biệt là du học sinh, người giữ visa tạm trú, lao động bán thời gian và các chủ doanh nghiệp nhỏ. Khi nhiều người cùng quay lại tìm việc, mức độ cạnh tranh có thể tăng lên, trong khi doanh nghiệp cũng thận trọng hơn trước quyết định tuyển thêm nhân sự.

Vì sao thất nghiệp tăng dù số người có việc làm vẫn tăng?

Theo nội dung dữ liệu được công bố lại từ nguồn tin về nhân sự, tỷ lệ thất nghiệp trong kỳ báo cáo tháng 8 tăng lên 4,6%. Trong cùng kỳ, số người có việc làm tăng khoảng 39.000 người. Hai con số tưởng như mâu thuẫn nhưng thực tế có thể cùng xảy ra khi lượng người mới tham gia tìm việc tăng nhanh hơn số việc làm được tạo ra.

Theo cách tính của Cục Thống kê Úc, lực lượng lao động gồm người đang có việc và người chưa có việc nhưng chủ động tìm kiếm, đồng thời sẵn sàng làm việc. Một người trước đây không tìm việc sẽ được xếp ngoài lực lượng lao động. Khi người đó bắt đầu tìm việc nhưng chưa được tuyển, cả lực lượng lao động và số người thất nghiệp đều tăng.

Vì vậy, tỷ lệ thất nghiệp tăng không tự động đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đang sa thải hàng loạt. Để đánh giá chính xác sức khỏe thị trường, cần xem đồng thời số giờ làm, việc làm toàn thời gian, việc làm bán thời gian, tỷ lệ thiếu việc làm, số vị trí tuyển dụng và tỷ lệ việc làm trên dân số.

Người đọc có thể theo dõi thêm các cập nhật thuộc chuyên mục thị trường việc làm tại Úc để có góc nhìn đầy đủ hơn trước khi đưa ra quyết định tìm việc hoặc tuyển dụng.

Ảnh minh họa: Người lao động tìm việc trong thị trường nhiều cạnh tranh

Chi phí sinh hoạt thúc đẩy nhiều người tìm thêm việc

Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động được trích dẫn ở mức 67,1%, gần mức cao nhất của chuỗi dữ liệu được đề cập. Đây có thể là tín hiệu tích cực vì nhiều người sẵn sàng làm việc, nhưng cũng cho thấy các hộ gia đình đang tìm cách bổ sung thu nhập.

Tiền thuê nhà, khoản trả nợ mua nhà, chi phí thực phẩm, điện, đi lại và chăm sóc trẻ em đều có thể khiến một nguồn lương không còn đủ đáp ứng nhu cầu. Trong hoàn cảnh đó, người trước đây ở ngoài lực lượng lao động có thể quay lại tìm việc; người đang làm bán thời gian có thể xin thêm ca; hoặc một thành viên khác trong gia đình bắt đầu đi làm.

Tăng dân số và nhập cư cũng làm thay đổi thị trường. Người nhập cư mới và sinh viên quốc tế vừa tạo thêm nhu cầu tiêu dùng, vừa bổ sung nguồn lao động. Ở các ngành có rào cản gia nhập tương đối thấp như nhà hàng, bán lẻ, vệ sinh, kho vận và giao hàng, số ứng viên tăng có thể khiến quá trình tìm việc kéo dài hơn.

Số người làm nhiều công việc ở mức rất cao

Dữ liệu được dẫn trong nguồn ban đầu cho thấy khoảng 1.049.100 người Úc đang làm từ hai công việc trở lên, tương ứng 6,9% tổng số người có việc làm. Nếu đối chiếu đúng cùng kỳ thống kê, đây là mức cao nhất kể từ khi chuỗi dữ liệu bắt đầu vào năm 1994. Có thể hiểu gần đúng rằng cứ khoảng 14 đến 15 người đi làm thì có một người đảm nhận nhiều công việc.

Phụ nữ có tỷ lệ làm nhiều việc được nêu ở mức 7,7%, còn nhóm tuổi từ 20 đến 24 đạt 11,2%. Đây là những nhóm thường hiện diện nhiều trong công việc bán thời gian, casual, thời vụ hoặc theo ca, nơi số giờ làm mỗi tuần có thể không ổn định.

Tuy nhiên, không nên kết luận rằng tất cả người làm nhiều việc đều gặp khó khăn tài chính. Một số người có nghề tự do, kinh doanh phụ, công việc theo mùa hoặc muốn đa dạng hóa nguồn thu nhập. Dù vậy, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt cao, mức tăng của chỉ số này vẫn là dấu hiệu đáng chú ý về chất lượng việc làm và khả năng đáp ứng nhu cầu sống của thu nhập chính.

Làm hai việc có thể ảnh hưởng sức khỏe và thu nhập thực tế

Công việc thứ hai giúp tăng dòng tiền, nhưng phần thu nhập tăng thêm không phải lúc nào cũng trở thành tiền có thể chi tiêu. Người lao động còn phải tính chi phí đi lại, ăn uống, trông trẻ, đồng phục, dụng cụ làm việc và thời gian di chuyển giữa các địa điểm.

Nếu lịch làm việc chồng chéo hoặc không có đủ thời gian nghỉ, người lao động có nguy cơ thiếu ngủ, mất tập trung, kiệt sức và gặp tai nạn. Rủi ro này đặc biệt đáng lưu ý đối với người lái xe, vận hành máy móc, làm việc trong ngành xây dựng, y tế, chăm sóc người cao tuổi hoặc làm ca đêm.

Một khảo sát tư nhân của Reward Gateway | Edenred được nguồn tin trích dẫn cho biết 61% người tham gia cảm thấy áp lực tài chính ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả làm việc. Con số này nên được hiểu là kết quả của một cuộc khảo sát doanh nghiệp, không mặc nhiên đại diện cho toàn bộ lực lượng lao động Úc nếu chưa có thông tin đầy đủ về mẫu và phương pháp khảo sát.

Người làm công việc thứ hai cần lưu ý về thuế

Một hiểu lầm phổ biến là công việc thứ hai luôn bị đánh thuế theo mức cao hơn. Trên thực tế, nghĩa vụ thuế thu nhập tại Úc được quyết toán dựa trên tổng thu nhập chịu thuế trong năm. Khác biệt thường nằm ở số tiền được chủ lao động khấu trừ tại nguồn.

Người lao động thường chỉ yêu cầu ngưỡng miễn thuế, hay tax-free threshold, từ một bên trả lương. Chủ lao động thứ hai có thể khấu trừ nhiều hơn nhằm hạn chế nguy cơ người lao động thiếu thuế khi quyết toán. Người làm nhiều việc nên giữ payslip, kiểm tra tiền superannuation và theo dõi tổng số thuế đã khấu trừ trong năm.

Doanh nghiệp tuyển dụng thận trọng hơn

Theo số liệu khảo sát được trích dẫn từ Jobs and Skills Australia, 59% nhà tuyển dụng tham gia khảo sát tuyển người để thay thế vị trí bị bỏ trống, trong khi 20% tuyển với mục tiêu mở rộng nhân sự. Nếu được xác nhận đúng kỳ báo cáo, kết quả này cho thấy nhu cầu tuyển dụng vẫn tồn tại nhưng mang tính duy trì hoạt động nhiều hơn là mở rộng.

Với doanh nghiệp, việc nhân viên làm nhiều công việc có thể dẫn đến xung đột lịch làm, mệt mỏi và giảm khả năng tập trung. Tuy nhiên, chủ lao động không nên mặc nhiên cấm nhân viên làm thêm ở nơi khác. Mọi giới hạn cần dựa trên hợp đồng hợp lý, nghĩa vụ bảo mật, xung đột lợi ích hoặc yêu cầu an toàn lao động.

Trước khi tuyển thêm người, doanh nghiệp có thể hỏi nhân viên hiện tại có tự nguyện muốn tăng giờ hay không. Việc tăng ca vẫn phải tuân thủ quy định về số giờ hợp lý, overtime, penalty rates và thời gian nghỉ. Đây không nên được xem là biện pháp để né tránh nghĩa vụ trả lương.

Người Việt tại Úc nên chuẩn bị gì?

Trong môi trường có nhiều ứng viên hơn, người tìm việc nên chuẩn bị hồ sơ rõ ràng, cập nhật chứng chỉ cần thiết và linh hoạt hợp lý về thời gian. Người đang tìm cơ hội có thể tham khảo mục việc làm tại Úc, nhưng vẫn cần tự xác minh nhà tuyển dụng, mức lương và điều kiện công việc trước khi nhận lời.

• Yêu cầu payslip: Người lao động cần nhận bảng lương cho mỗi kỳ trả lương và lưu lại giờ bắt đầu, giờ kết thúc cùng thời gian nghỉ.
• Kiểm tra mức lương: Không chấp nhận mức thấp hơn award hoặc mức tối thiểu chỉ vì thị trường có nhiều người tìm việc.
• Theo dõi super: Nếu làm cho nhiều chủ, hãy kiểm tra khoản superannuation từ từng nơi.
• Tuân thủ điều kiện visa: Tổng số giờ từ tất cả công việc có thể được tính chung tùy điều kiện visa. Hãy kiểm tra VEVO và visa grant notice.
• Bảo vệ sức khỏe: Tránh nhận các ca nối tiếp khiến cơ thể không có đủ thời gian ngủ và hồi phục.
• Tính thu nhập thực: Cân nhắc thuế, chi phí đi lại, ăn uống và chăm sóc trẻ trước khi nhận công việc thứ hai.

Để trao đổi cơ hội việc làm và kinh nghiệm thực tế trong cộng đồng, người đọc có thể tham khảo nhóm việc làm, nhà ở và dịch vụ tại Úc. Khi liên hệ qua mạng xã hội, cần cảnh giác với yêu cầu nộp phí giữ chỗ, chuyển tiền trước hoặc cung cấp giấy tờ cá nhân cho tài khoản chưa được xác minh.

Cần thận trọng với mốc thời gian và dữ liệu lãi suất

Nguồn nội dung ban đầu không ghi rõ năm của dữ liệu tháng 8, tháng 9 và quý 2. Vì vậy, các con số trong bài nên được hiểu là dữ liệu của kỳ báo cáo được trích dẫn, không phải mặc nhiên là tình hình mới nhất tại thời điểm đọc.

Chi tiết cho rằng Ngân hàng Trung ương Úc đã nâng cash rate lên 4,60% vào cuối tháng 9 cũng chưa có đủ căn cứ trong tài liệu cung cấp và không nên sử dụng như một thông tin đã xác nhận. Các quyết định lãi suất cần được đối chiếu trực tiếp với lịch sử công bố chính thức của RBA. Tương tự, nhận định rằng thất nghiệp phải đạt một khoảng nhất định để giảm lạm phát không nên được mô tả như mục tiêu chính thức nếu thiếu trích dẫn nguyên văn và bối cảnh.

Không nên chỉ nhìn vào tỷ lệ thất nghiệp

Bức tranh việc làm tại Úc cần được đánh giá qua nhiều chỉ số. Nếu thất nghiệp tăng nhưng việc làm toàn thời gian, tổng số giờ làm và tỷ lệ việc làm trên dân số vẫn ổn định, thị trường có thể chỉ đang hấp thụ lượng lớn người mới gia nhập. Ngược lại, nếu số giờ làm, vị trí tuyển dụng và việc làm toàn thời gian cùng giảm, đó mới là tín hiệu suy yếu rõ ràng hơn.

Đối với người lao động Việt, điều quan trọng là không vì cạnh tranh tăng mà từ bỏ các quyền cơ bản. Người giữ visa nhìn chung vẫn được luật lao động Úc bảo vệ. Với doanh nghiệp, xây dựng lịch làm ổn định, trả lương đúng quy định và chủ động quản lý nguy cơ mệt mỏi sẽ giúp giữ nhân sự tốt hơn trong giai đoạn thị trường nhiều biến động.

Nguồn tham khảo: Nội dung tổng hợp từ HCAMag và các dữ liệu được dẫn từ Cục Thống kê Úc, Jobs and Skills Australia cùng khảo sát Reward Gateway | Edenred. Các số liệu theo kỳ cần tiếp tục được đối chiếu với công bố chính thức trước khi sử dụng cho quyết định tài chính, tuyển dụng hoặc chính sách nhân sự.