Giá xăng tăng kỷ lục khiến nhân viên chăm sóc tại nhà chật vật mưu sinh

Giá nhiên liệu tăng cao đang tạo thêm sức ép lên khoảng 23.000 nhân viên hỗ trợ chăm sóc tại nhà ở New Zealand. Đây là những người phải di chuyển liên tục giữa nhà của người cao tuổi và người khuyết tật, nhưng thường tự thanh toán tiền xăng, bảo dưỡng và nhiều chi phí liên quan đến xe cá nhân. Khi khoản phụ cấp chưa được điều chỉnh kịp thời, không ít người cho biết họ gần như phải bỏ tiền túi để có thể tiếp tục đi làm.

Vấn đề không chỉ nằm ở giá xăng. Đằng sau đó là câu hỏi về cách ngành chăm sóc tại nhà chi trả cho thời gian di chuyển, hao mòn phương tiện và những ca làm việc ngắn nhưng cách xa nhau. Với một lực lượng lao động phần lớn là phụ nữ và nhận mức lương thấp, mỗi lần chi phí vận hành xe tăng đều trực tiếp làm giảm thu nhập thực tế.

Khoảng 23.000 nhân viên chịu áp lực chi phí đi lại

Theo nội dung được PSA công bố và Mirage News đăng tải, khoảng 23.000 nhân viên hỗ trợ chăm sóc tại nhà đang gặp khó khăn vì giá xăng tăng mạnh. Bà Fleur Fitzsimons, Thư ký Quốc gia của Hiệp hội Dịch vụ Công New Zealand (PSA), cho biết lực lượng này phải đi lại nhiều lần trong ngày để hỗ trợ người cao tuổi và người khuyết tật ngay tại nơi ở của họ.

Công việc có thể bao gồm hỗ trợ tắm rửa, thay quần áo, ăn uống, dùng thuốc, vệ sinh nhà cửa và theo dõi những thay đổi về sức khỏe. Nhân viên không làm việc tại một địa điểm cố định mà phải lái xe từ khách hàng này đến khách hàng khác. Vì vậy, phương tiện cá nhân trở thành một công cụ gần như bắt buộc để họ hoàn thành nhiệm vụ.

Tuy nhiên, người lao động thường phải ứng trước tiền nhiên liệu và tự chịu các khoản bảo dưỡng, sửa chữa, đăng ký, bảo hiểm cũng như khấu hao xe. Điều này đặc biệt đáng lo khi nhiều người chỉ nhận lương tối thiểu hoặc gần mức tối thiểu. Độc giả quan tâm đến thị trường lao động có thể theo dõi thêm chuyên mục tin việc làm tại Úc để cập nhật các vấn đề về thu nhập và quyền lợi người lao động.

Ảnh minh họa: Nhân viên chăm sóc chịu áp lực từ chi phí nhiên liệu.

Phụ cấp 82,5 cent mỗi kilômét có đủ hay không?

Người lao động đã vận động để mức phụ cấp đi lại được tăng lên 82,5 cent New Zealand cho mỗi kilômét. Theo thông tin được cung cấp, đây chỉ là giải pháp tạm thời và vẫn thấp hơn chi phí vận hành ô tô mà Cơ quan Thuế Nội địa New Zealand (IRD) sử dụng làm tham chiếu.

Để đánh giá một khoản hoàn trả theo kilômét, không thể chỉ tính tiền xăng. Chi phí sử dụng phương tiện còn gồm dầu nhớt, lốp xe, bảo dưỡng định kỳ, sửa chữa, bảo hiểm, đăng ký và phần giá trị xe bị hao mòn. Một chiếc xe cũ hoặc thường xuyên chạy trên đường nông thôn có thể phát sinh chi phí khác đáng kể so với phương tiện mới hoạt động trong đô thị.

Ví dụ minh họa, nếu một xe tiêu thụ 8 lít xăng cho 100 km và nhiên liệu có giá 3,88 NZD mỗi lít, riêng tiền xăng đã tương đương khoảng 31 cent/km. Con số này chưa bao gồm các chi phí sở hữu và vận hành khác. Mức 82,5 cent/km có đủ hay không còn phụ thuộc loại xe, quãng đường thực tế được thanh toán và cách thời gian di chuyển được tính lương.

Mức do IRD công bố cũng không tự động trở thành khoản hoàn trả bắt buộc trong mọi quan hệ lao động. Dù vậy, đây vẫn là cơ sở tham khảo quan trọng để đánh giá chi phí thực tế. Khi đối chiếu, cần sử dụng đúng biểu phí, đúng năm tài chính và đúng loại phương tiện.

Ca làm 15 phút nhưng hành trình có thể kéo dài

Tại khu vực nông thôn Waimate, bài viết cho biết giá xăng đã chạm mức 3,88 NZD mỗi lít. Đây có thể là mức giá tại một địa điểm và thời điểm cụ thể, không nên mặc nhiên xem là giá trung bình toàn New Zealand. Tuy nhiên, câu chuyện vẫn phản ánh rõ áp lực mà nhân viên tại vùng nông thôn đang phải đối mặt.

Becks, một nhân viên chăm sóc tại Waimate, chia sẻ rằng có những ca chỉ kéo dài 15 phút nhưng khoảng cách giữa các khách hàng lại rất xa. Khi cộng quãng đường, thời gian lái xe và chi phí vận hành phương tiện, cô cảm thấy mình gần như phải trả tiền để được đi làm.

Ca ngắn không đồng nghĩa với chi phí thấp. Một nhân viên có thể lái xe hàng chục phút, hỗ trợ khách hàng trong 15 phút rồi tiếp tục di chuyển đến địa điểm kế tiếp. Nếu thời gian lái xe, chờ đợi hoặc khoảng trống giữa các ca không được trả đầy đủ, thu nhập hiệu dụng theo giờ có thể thấp hơn nhiều so với mức lương ghi trong hợp đồng.

Sonia, một nhân viên chăm sóc sống một mình tại Greymouth, cũng cho biết cuộc sống ngày càng khó khăn khi chi phí tăng nhưng lương thấp. Cô tiếp tục gắn bó với nghề vì tình yêu thương dành cho người cần chăm sóc, song áp lực tài chính đang khiến lựa chọn ấy trở nên nặng nề.

Áp lực lan sang toàn bộ hệ thống y tế

Nhân viên chăm sóc tại nhà giữ vai trò quan trọng trong việc giúp người cao tuổi và người khuyết tật sống độc lập. Họ cũng góp phần giảm nguy cơ nhập viện và hỗ trợ bệnh nhân trở về nhà sau điều trị. Nếu lực lượng này nghỉ việc vì thu nhập không đủ trang trải chi phí, hậu quả có thể lan rộng sang gia đình, cơ sở chăm sóc và bệnh viện.

• Khách hàng có thể bị rút ngắn, trì hoãn hoặc hủy lượt chăm sóc.
• Gia đình phải đảm nhận thêm công việc chăm sóc không được trả công.
• Người cao tuổi có nguy cơ té ngã, dùng thuốc sai hoặc thiếu dinh dưỡng.
• Ngành chăm sóc có thể khó tuyển dụng và giữ chân nhân viên.
• Bệnh viện có thể gặp khó khăn khi bệnh nhân cần hỗ trợ tại nhà sau xuất viện.

Vì thế, việc tiết kiệm ngân sách từ phụ cấp đi lại có khả năng tạo ra khoản chi lớn hơn tại những phần khác của hệ thống y tế. Chi phí đáng lẽ thuộc về hoạt động cung cấp dịch vụ có thể bị chuyển sang người lao động, gia đình của họ và cộng đồng.

Công đoàn yêu cầu chính phủ đưa ra câu trả lời

Bà Fleur Fitzsimons nhấn mạnh rằng nhân viên chăm sóc tại nhà là lực lượng chủ yếu gồm phụ nữ có thu nhập thấp nhưng lại giữ vai trò trụ cột trong hệ thống y tế. PSA đã gửi thư đến Bộ trưởng Y tế Simeon Brown, đề nghị tăng khoản hỗ trợ quãng đường để phản ánh sát hơn chi phí thực tế.

Theo bài viết, chính phủ từng cam kết rà soát định mức trước ngày 1 tháng 7 nhưng đến tháng 10 vẫn chưa công bố phản hồi. Tuy nhiên, năm diễn ra các mốc này cần được xác minh từ nguồn chính thức trước khi đưa ra kết luận. Chi tiết nói đến một cuộc rà soát định mức năm 2026 cũng cần được đối chiếu vì có khả năng liên quan đến thời điểm xuất bản hoặc sai lệch trong nguồn được đăng lại.

PSA và công đoàn E tū đồng thời đang theo đuổi vụ việc tại Cơ quan Quan hệ Lao động đối với Health New Zealand. Lập luận của các công đoàn là việc buộc nhân viên duy trì phương tiện cá nhân như một điều kiện để làm việc có thể vi phạm nghĩa vụ trong quan hệ lao động. Việc vụ việc được đưa ra cơ quan có thẩm quyền chưa đồng nghĩa công đoàn đã thắng; kết luận cuối cùng còn phụ thuộc hồ sơ, quan hệ tuyển dụng và quyết định chính thức.

Những giải pháp nào có thể được cân nhắc?

Một chính sách bền vững cần giải quyết cả chi phí phương tiện lẫn thời gian của người lao động. Việc chỉ tăng khoản thanh toán theo kilômét sẽ chưa đủ nếu thời gian di chuyển và chờ giữa các ca vẫn không được trả công hợp lý.

• Rà soát phụ cấp định kỳ: Gắn mức thanh toán với chi phí phương tiện, giá nhiên liệu hoặc một chỉ số khách quan.
• Hỗ trợ riêng cho vùng nông thôn: Cân nhắc quãng đường dài, mật độ khách hàng thấp và giá nhiên liệu có thể cao hơn.
• Trả lương cho thời gian di chuyển: Phân biệt rõ tiền hoàn trả phương tiện và tiền công cho thời gian lao động.
• Sắp xếp lịch hợp lý: Gom khách hàng theo khu vực, hạn chế ca quá ngắn và giảm khoảng trống không được trả lương.
• Cung cấp xe công vụ: Tại địa bàn phù hợp, đơn vị cung cấp dịch vụ có thể bố trí xe chung hoặc xe thuê dài hạn.

Đối với người Việt đang tìm hiểu cơ hội nghề nghiệp, trang việc làm tại Úc cung cấp thêm thông tin tuyển dụng theo nhiều lĩnh vực. Người đọc cũng có thể theo dõi trang Việc Làm tại Úc hoặc tham gia nhóm Người Việt Tại Úc để trao đổi kinh nghiệm với cộng đồng.

Câu chuyện không chỉ là giá xăng

Tranh luận hiện nay cho thấy mô hình chăm sóc tại nhà đang phụ thuộc đáng kể vào tài sản cá nhân và khả năng ứng tiền của người lao động. Nếu phụ cấp không theo kịp chi phí, những người có mức lương thấp sẽ phải lấy thu nhập của mình để bù cho hoạt động cung cấp dịch vụ.

Ba vấn đề cần được làm rõ là mức 82,5 cent/km có phản ánh đầy đủ chi phí vận hành xe hay không, toàn bộ thời gian di chuyển bắt buộc có được trả lương hợp lý hay không, và chính phủ, Health New Zealand hay nhà cung cấp dịch vụ phải chịu trách nhiệm tài chính cuối cùng.

Một cơ chế minh bạch, được cập nhật thường xuyên và có tính đến đặc thù vùng nông thôn sẽ giúp bảo vệ thu nhập của nhân viên. Quan trọng hơn, đó còn là cách duy trì lực lượng chăm sóc thiết yếu cho người cao tuổi, người khuyết tật và toàn bộ hệ thống y tế cộng đồng.

Nguồn tham khảo: Mirage News và thông tin được dẫn từ PSA. Một số mốc thời gian, giá nhiên liệu và tình trạng vụ việc cần tiếp tục được kiểm chứng bằng tài liệu chính thức.