Phe đối lập đề xuất bán chợ đầu mối Melbourne, dự kiến thu về 600 triệu AUD nếu đắc cử

Tương lai của Melbourne Market tại Epping có thể trở thành một vấn đề đáng chú ý trong cuộc bầu cử bang Victoria. Theo đề xuất được công bố, Liên đảng Tự do–Quốc gia Victoria, thường gọi là Coalition, dự định bán khu chợ đầu mối thuộc sở hữu chính phủ nếu giành chiến thắng, với số tiền thu về được ước tính khoảng 600 triệu AUD.

Coalition cho biết nguồn thu từ thương vụ sẽ được dùng để giảm nợ của bang và cải thiện tình hình ngân sách. Trong khi đó, Chính phủ Lao động khẳng định không có kế hoạch bán chợ, đồng thời cảnh báo việc chuyển tài sản này sang khu vực tư nhân có thể làm tăng chi phí trong chuỗi cung ứng thực phẩm.

Cần lưu ý rằng thông tin nguồn đề cập đến cuộc bầu cử bang vào tháng 11/2026. Vì đây là một mốc thời gian tương lai tại thời điểm bài viết được biên soạn, các con số như mức giá 600 triệu AUD và khoản lỗ khoảng 10 triệu AUD mỗi năm nên được xem là tuyên bố chính sách cần kiểm chứng, chưa phải kết quả giao dịch hay kết luận tài chính độc lập.

Coalition muốn đưa Melbourne Market về tay doanh nghiệp trong ngành

Melbourne Market nằm tại Epping, phía bắc Melbourne, gần Hume Freeway. Khu chợ có diện tích khoảng 67 ha và thuộc sở hữu của Chính phủ Victoria. Đây là đầu mối bán buôn rau quả và hoa cắt cành quan trọng của bang, kết nối người trồng, nhà bán buôn, đơn vị vận tải, cửa hàng thực phẩm độc lập, nhà hàng, cơ sở chăm sóc người cao tuổi và doanh nghiệp chế biến.

Bộ trưởng Nông nghiệp đối lập Emma Kealy cho rằng chính phủ không phải là chủ cho thuê phù hợp nhất đối với một thị trường có tính chuyên môn cao. Theo bà, Coalition muốn đưa chợ trở lại quyền sở hữu của các nhà bán buôn hoặc doanh nghiệp trong ngành. Phe đối lập kỳ vọng thương vụ có thể thu khoảng 600 triệu AUD để góp phần giảm nợ công của Victoria.

Đề xuất này không chỉ liên quan đến việc bán một khu đất. Melbourne Market còn là hạ tầng hỗ trợ hoạt động phân phối thực phẩm tươi sống trên toàn bang. Vì vậy, danh tính người mua, điều kiện sử dụng đất và cơ chế kiểm soát phí sẽ có ý nghĩa không kém giá bán.

Ảnh minh họa: Hoạt động phân phối rau quả tại chợ đầu mối

Vai trò của chợ đầu mối Melbourne

Melbourne Market chuyển từ West Melbourne đến Epping vào tháng 8/2015. Vị trí mới được lựa chọn nhằm đáp ứng nhu cầu mở rộng, hiện đại hóa kho vận và tạo điều kiện tiếp cận thuận lợi hơn với những tuyến giao thông quan trọng ở phía bắc thành phố.

Theo nội dung được cung cấp, khu chợ có khoảng 3.000 bên thuê hoặc đơn vị hoạt động. Con số này có thể bao gồm thương nhân, doanh nghiệp logistics, người mua, người thuê kho và những tổ chức sử dụng cơ sở vật chất, thay vì chỉ phản ánh số lượng quầy bán buôn cố định.

Với vai trò là trung tâm giao dịch bán buôn tập trung của Victoria, chợ giúp kết nối nguồn hàng từ nông trại với các cửa hàng, nhà hàng và cơ sở chế biến. Những thay đổi trong cách vận hành chợ vì thế có thể tác động đến nhiều lĩnh vực, từ công việc trong farm và nông trại đến các doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm độc lập.

Tranh luận về khoản lỗ khoảng 10 triệu AUD mỗi năm

Coalition cho rằng Melbourne Market Authority, cơ quan pháp định quản lý chợ, chưa tạo được thặng dư và đang ghi nhận khoản lỗ khoảng 10 triệu AUD mỗi năm. Đây là một trong những lý do được phe đối lập đưa ra để ủng hộ việc thay đổi mô hình sở hữu.

Tuy nhiên, khoản lỗ này cần được đối chiếu với báo cáo tài chính đã kiểm toán. Một kết quả lỗ kế toán có thể bao gồm khấu hao tài sản và không nhất thiết tương đương với số tiền mặt bị mất trong năm. Để đánh giá chính xác tình hình, cần xem xét doanh thu tiền thuê, phí dịch vụ, chi phí bảo trì, dòng tiền vận hành, nghĩa vụ tài chính và các khoản đầu tư hạ tầng sắp tới.

Melbourne Market cũng từng trải qua tranh chấp kéo dài khoảng tám tháng liên quan đến tiền thuê. Theo thông tin nguồn, tranh chấp kết thúc vào tháng 6/2025 sau khi các chủ quầy đạt được thỏa thuận mới. Diễn biến này cho thấy mối quan hệ giữa đơn vị quản lý và người thuê là một vấn đề quan trọng, bất kể chợ tiếp tục thuộc sở hữu công hay được chuyển giao cho khu vực tư nhân.

Lao động cảnh báo nguy cơ giá thực phẩm tăng

Bộ trưởng Nông nghiệp Victoria Michaela Settle phản đối kế hoạch bán Melbourne Market. Bà cho rằng đây là tài sản công và cảnh báo việc tư nhân hóa có thể khiến chi phí hàng tạp hóa tăng, đồng thời làm nông dân chịu nhiều bất lợi hơn.

Nguy cơ này có thể xuất hiện nếu chủ sở hữu mới tăng tiền thuê, phí kho bãi, phí ra vào hoặc các khoản phí dịch vụ. Khi chi phí của nhà bán buôn tăng, một phần gánh nặng có thể được chuyển sang cửa hàng bán lẻ, nhà hàng và người tiêu dùng.

Dù vậy, chưa thể khẳng định việc bán chợ chắc chắn sẽ làm giá rau quả tăng. Giá thực phẩm còn chịu ảnh hưởng từ thời tiết, mùa vụ, sản lượng, nhiên liệu, tiền lương, vận tải và mức độ cạnh tranh giữa các nhà bán lẻ. Tác động cuối cùng sẽ phụ thuộc nhiều vào điều kiện bán, cơ chế quản lý giá và nghĩa vụ của chủ sở hữu mới.

Fresh State ủng hộ có điều kiện

Fresh State, tổ chức đại diện cho các nhà cung cấp tại chợ, đã phản ứng thận trọng nhưng tương đối tích cực trước đề xuất. Tổng giám đốc Jason Cooper cho rằng Melbourne Market từ lâu được quản lý như một tài sản bất động sản của chính phủ, trong khi bản chất của nơi này là hạ tầng thiết yếu phục vụ ngành thực phẩm tươi sống.

Fresh State cho rằng những người am hiểu hoạt động của chợ có thể quản lý cơ sở hiệu quả hơn. Tuy nhiên, tổ chức này không muốn chính phủ chỉ bán tài sản cho bên trả giá cao nhất rồi rút khỏi quá trình quản lý. Thay vào đó, ngành thực phẩm tươi sống cần có cơ hội tham gia vào quyền sở hữu và quản trị.

Điểm khác biệt này rất quan trọng. Một quỹ đầu tư mua chợ nhằm tối đa hóa lợi nhuận có thể đưa ra quyết định khác với một tổ chức do thương nhân cùng sở hữu. Mô hình thứ hai có thể giúp lợi ích của chủ sở hữu gần hơn với người sử dụng, nhưng cũng cần quy tắc quản trị để doanh nghiệp lớn không lấn át các thương nhân nhỏ.

Mức giá 600 triệu AUD vẫn là con số dự kiến

Coalition ước tính việc bán Melbourne Market có thể thu về khoảng 600 triệu AUD. Tuy nhiên, chưa có thông tin cho thấy đây là mức định giá độc lập được công bố đầy đủ. Giá trị thực tế sẽ phụ thuộc vào giá đất, công trình, thu nhập cho thuê, chi phí bảo trì, thời hạn hợp đồng hiện hữu và quyền phát triển khu đất trong tương lai.

Nếu người mua phải tiếp tục vận hành địa điểm này như một chợ đầu mối, chịu giới hạn tăng phí và không được thay đổi mục đích sử dụng đất, giá họ sẵn sàng trả có thể khác đáng kể so với trường hợp được tự do tái phát triển. Bởi vậy, người dân cần biết mức giá 600 triệu AUD được tính theo mô hình nào và bao gồm những tài sản gì.

Thông tin về thị trường đất đai và tài sản thương mại tại bang có thể được theo dõi thêm tại chuyên mục thị trường bất động sản Úc.

Bán chợ có giải quyết được bài toán nợ của Victoria?

Nếu toàn bộ khoản tiền dự kiến được sử dụng để trả nợ, thương vụ có thể giúp giảm một phần nghĩa vụ vay và chi phí lãi của bang. Chính phủ cũng có thể không còn phải trực tiếp tài trợ cho một số chi phí vận hành hoặc đầu tư tại chợ.

Tuy nhiên, bán tài sản tạo ra nguồn thu một lần, trong khi thâm hụt ngân sách thường mang tính lặp lại. Victoria cũng sẽ mất quyền sở hữu tài sản và nguồn thu tương lai. Vì thế, việc đánh giá chính sách cần dựa trên lợi ích và chi phí trong nhiều năm, thay vì chỉ so sánh giá bán dự kiến với khoản lỗ được nêu trong một năm.

Các phương án khác cũng có thể được cân nhắc, gồm giữ đất trong sở hữu công nhưng nhượng quyền vận hành, cho thuê dài hạn, cải tổ Melbourne Market Authority hoặc thành lập một tổ chức tương hỗ do doanh nghiệp trong ngành tham gia sở hữu.

Những điều cử tri cần biết trước khi đánh giá đề xuất

Trước khi một quyết định lớn được đưa ra, Coalition cần làm rõ các nội dung sau:

• Cơ sở định giá: Đơn vị nào đưa ra mức 600 triệu AUD và phương pháp định giá là gì?
• Hình thức chuyển giao: Chính phủ bán quyền sở hữu vĩnh viễn hay chỉ cho thuê trong thời hạn dài?
• Điều kiện đối với người mua: Người mua có phải duy trì hoạt động của chợ đầu mối hay không?
• Kiểm soát chi phí: Có trần tăng tiền thuê, phí kho bãi và phí tiếp cận chợ không?
• Bảo vệ thương nhân nhỏ: Doanh nghiệp quy mô nhỏ có được bảo đảm quyền thuê và quyền tham gia quản trị không?
• Giám sát sau giao dịch: Cơ quan nào sẽ theo dõi tiêu chuẩn dịch vụ, cạnh tranh và đầu tư hạ tầng?

Ở chiều ngược lại, Chính phủ Lao động cũng cần công bố rõ tình hình tài chính của Melbourne Market, giải thích khoản lỗ gồm những thành phần nào và đưa ra kế hoạch cải thiện hoạt động nếu tiếp tục giữ tài sản.

Tác động đối với cộng đồng người Việt tại Victoria

Đề xuất có thể được nhiều tiểu thương và chủ doanh nghiệp thực phẩm trong cộng đồng người Việt quan tâm. Các cửa hàng rau quả, nhà hàng, tiệm thực phẩm Á châu và cơ sở chế biến nhỏ thường phụ thuộc vào nguồn hàng bán buôn ổn định. Nếu phí chợ tăng hoặc mức độ cạnh tranh giảm, nhóm doanh nghiệp này có thể chịu áp lực lớn hơn so với các chuỗi bán lẻ có hệ thống cung ứng riêng.

Ngược lại, nếu mô hình mới giảm thủ tục, cải thiện logistics và hạn chế thất thoát thực phẩm, người mua hàng cũng có thể được hưởng lợi. Những độc giả quan tâm có thể theo dõi thêm tại chuyên mục tin tức và sự kiện tại Úc, hoặc tham gia nhóm Facebook Người Việt tại Úc để trao đổi thông tin cộng đồng.

Quyền sở hữu và cơ chế quản lý mới là yếu tố quyết định

Cuộc tranh luận về Melbourne Market không đơn giản chỉ là lựa chọn giữa sở hữu công và tư nhân hóa. Kết quả đối với nông dân, thương nhân và người tiêu dùng sẽ phụ thuộc vào người mua, quyền kiểm soát giá thuê, cam kết đầu tư, điều kiện sử dụng đất và khả năng giám sát của chính phủ.

Một thương vụ được thiết kế cẩn trọng có thể tạo điều kiện để ngành thực phẩm tham gia quản trị và nâng cao hiệu quả vận hành. Ngược lại, việc bán tài sản mà thiếu ràng buộc có thể tạo ra một chủ sở hữu tư nhân nắm quyền kiểm soát hạ tầng khó thay thế.

Cho đến khi có định giá độc lập và phương án giao dịch chi tiết, mức thu 600 triệu AUD, khoản lỗ khoảng 10 triệu AUD mỗi năm và cảnh báo về giá thực phẩm đều nên được trình bày như những tuyên bố cần tiếp tục kiểm chứng. Cử tri Victoria sẽ cần nhìn xa hơn khoản tiền thu ngay trước mắt để đánh giá giá trị lâu dài của một hạ tầng quan trọng đối với chuỗi cung ứng thực phẩm của bang.