Người trẻ Úc đang rời bỏ mạng xã hội: xu hướng tìm về kết nối thật

Bạn có bao giờ cảm thấy mệt mỏi vì việc lướt mạng xã hội vô tận và nhận ra mình còn cô đơn hơn cả trước đây? Nếu có, bạn không hề đơn độc. Tại Úc, một xu hướng đáng chú ý đang nổi lên: ngày càng nhiều người trẻ chủ động quay lưng với thế giới ảo để tìm về những kết nối thật ngoài đời. Đây không chỉ là một trào lưu nhất thời, mà là một phản ứng tất yếu trước những bằng chứng ngày càng rõ ràng về cái giá phải trả cho sức khỏe tâm thần và các mối quan hệ ý nghĩa. Cùng lúc đó, chính phủ Úc cũng đang có những bước đi pháp lý quyết liệt chưa từng có. Hãy cùng Báo Người Việt Tại Úc tìm hiểu sâu hơn về những tin tức sự kiện này nhé.

Từ 'siêu kết nối' đến 'siêu cô đơn': nghịch lý của thời đại số

Dù công nghệ giúp chúng ta kết nối với nhiều người hơn bao giờ hết, chất lượng của những kết nối đó lại là một câu chuyện khác. Phó giáo sư Michelle Lim, CEO và chủ tịch khoa học của tổ chức từ thiện Ending Loneliness Together tại Sydney, nhận định: 'Con người kết nối nhiều hơn nhờ công nghệ, nhưng không có nghĩa là chất lượng sẽ cao hơn'.

Thực tế cho thấy, người trẻ đang cảm nhận rõ nghịch lý này. Một khảo sát năm 2023 của Headspace chỉ ra rằng, hơn một nửa người trẻ ở Úc muốn ngắt kết nối khỏi mạng xã hội. Lý do là các thuật toán gây nghiện khiến nền tảng này ngày càng 'bớt xã hội' và trở thành một cỗ máy câu giờ.

Các nghiên cứu cũng củng cố cho cảm nhận này:

• Nhóm tuổi 18-25 bị ảnh hưởng nặng nề nhất: Dù lớn lên trong kỷ nguyên số, đây lại là nhóm tuổi cảm thấy cô đơn nhiều nhất. Một nghiên cứu năm 2019 cho thấy, cứ ba người trẻ thì có một người tự xem mình bị cô lập về mặt xã hội.
• Nội dung 'tô hồng' làm tăng cảm giác cô đơn: Khảo sát về sự cô đơn ở người trẻ Úc (2019) phát hiện ra rằng việc tiếp xúc với những nội dung được cường điệu hóa trên mạng xã hội làm gia tăng cảm giác cô đơn và tách biệt.
• Hiện tượng 'dịch chuyển' (displacement): Nhiều người trẻ rơi vào cái bẫy chỉ sử dụng công nghệ kỹ thuật số để kết nối, dần dần lơ là và không còn đầu tư vào các tương tác mặt đối mặt trong đời thực.

Cái giá phải trả: không chỉ là sức khỏe tâm thần

Việc lạm dụng mạng xã hội không chỉ gây ra cảm giác cô đơn hay các vấn đề tâm lý như lo âu, trầm cảm từ việc so sánh bản thân với người khác (hội chứng FOMO - Fear Of Missing Out). Các chuyên gia cảnh báo rằng, sự cô đơn kéo dài còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất.

Theo phó giáo sư Lim, sự cô đơn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, suy giảm hệ miễn dịch, suy giảm nhận thức và thậm chí là bệnh Alzheimer. 'Khi chúng ta cảm thấy không có những kết nối xã hội ý nghĩa, chúng ta cũng ít có động lực để chăm sóc bản thân mình hơn', bà giải thích. Điều này dẫn đến các hành vi không lành mạnh như ăn uống thiếu điều độ, ít vận động và rối loạn giấc ngủ.

Thuật toán 'biến chất': khi bạn bè không còn là trung tâm

Một trong những lý do chính khiến người trẻ chán nản là sự thay đổi của chính các nền tảng mạng xã hội. Isaac Joshi, đồng sáng lập công ty Ripple Social, chia sẻ: 'Nếu tôi lướt trên bảng tin Facebook của mình, tôi không nghĩ mình sẽ thấy bài đăng liên quan đến bất kỳ ai mà tôi thực sự quen biết. Nó chỉ toàn là những thứ ngẫu nhiên'.

Các thuật toán ngày nay không còn được thiết kế để tối ưu hóa kết nối bạn bè, mà để tối đa hóa thời gian người dùng ở lại trên ứng dụng. Người dùng từ chỗ là 'khách hàng' đã dần trở thành 'sản phẩm' của các thuật toán gây nghiện. Chính kết luận này từ một ủy ban điều tra của Quốc hội Úc đã trở thành một trong những cơ sở để chính phủ đưa ra hành động quyết liệt.

Nước Úc ra tay: lệnh cấm người dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội

Song song với xu hướng 'tự nguyện' rời bỏ mạng xã hội của giới trẻ, chính phủ Úc đang chuẩn bị thực thi một trong những đạo luật nghiêm ngặt nhất thế giới. Theo luật sửa đổi an toàn trực tuyến (Online Safety Amendment), kể từ ngày 10 tháng 12 năm 2025, Úc sẽ cấm người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản mạng xã hội.

• Đối tượng áp dụng: Tất cả các nền tảng lớn như Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, Snapchat, X...
• Trách nhiệm thuộc về nền tảng: Các công ty công nghệ phải triển khai hệ thống xác minh độ tuổi 'hợp lý' (dùng giấy tờ, sinh trắc học...) và đối mặt với khoản phạt lên tới 50 triệu AUD nếu không tuân thủ.
• Không có ngoại lệ: Lệnh cấm được áp dụng ngay cả khi có sự đồng ý của phụ huynh.

Động thái này cho thấy Úc chọn cách 'đánh thẳng' vào mô hình kinh doanh gây nghiện của các nền tảng, thay vì chỉ đưa ra khuyến cáo. Nhiều du học sinh tại Úc và các bậc phụ huynh cũng rất quan tâm đến sự thay đổi lớn này.

Không chỉ 'cấm', mà còn 'xây': những mô hình kết nối mới

Lệnh cấm chỉ là một phần của giải pháp. Quan trọng hơn là tạo ra những lựa chọn thay thế lành mạnh. Đó chính là con đường mà Nikol Moses và Isaac Joshi đã chọn khi thành lập công ty Ripple Social tại Sydney. Họ chuyên tổ chức các sự kiện đời thực để giúp người trẻ kết nối với nhau.

'Khi toàn bộ cuộc sống của bạn xoay quanh màn hình và những mối quan hệ hời hợt, bạn sẽ có một lỗ hổng lớn bên trong, nơi bạn khao khát những kết nối trực tiếp và ý nghĩa', Moses nói.

Họ nhận thấy rằng, mạng xã hội tuy dễ sử dụng nhưng ít ý nghĩa, trong khi các hoạt động trực tiếp dù khó tổ chức hơn nhưng lại mang đến giá trị thực sự. Các sự kiện của Ripple Social đã nhận được phản hồi vô cùng tích cực, và nhiều người tham gia đã tìm thấy những nhóm bạn thân cốt lõi từ chính những hoạt động này.

Lời khuyên của chuyên gia: tìm kiếm sự cân bằng

Các chuyên gia không khuyên chúng ta phải loại bỏ hoàn toàn mạng xã hội. Thay vào đó, chìa khóa nằm ở việc sử dụng một cách có chủ đích và cân bằng.

Phó giáo sư Michelle Lim gợi ý rằng chúng ta nên 'thông minh và sáng suốt với tư cách là người tiêu dùng mạng xã hội'. Hãy sử dụng nó như một công cụ để chuyển tiếp sang các tương tác mặt đối mặt. Thay vì ám ảnh về số lượng bạn bè, hãy tập trung vào chất lượng của các mối quan hệ. Đây là những chia sẻ kinh nghiệm quý báu để có một đời sống tinh thần lành mạnh hơn.

Giải pháp lâu dài, theo các chuyên gia, là xây dựng một 'hệ sinh thái xã hội thụ động' thông qua các sở thích chung như câu lạc bộ thể thao, nhóm đi bộ, các buổi gặp gỡ... 'Giải quyết sự cô đơn không chỉ đơn giản là quen biết nhiều người hơn, mà là có những tương tác lành mạnh và chất lượng hơn, đó mới là điều tạo ra sự khác biệt', bà Lim kết luận.

Nếu bạn cũng đang tìm kiếm những kết nối ý nghĩa, hãy thử tham gia các cộng đồng người Việt tại Úc như nhóm Người Việt Tại Úc - Nguoiviettaiuc.Com hay nhóm Du học sinh Việt Nam ở Úc. Đây có thể là bước khởi đầu tuyệt vời để bạn tìm thấy những người bạn đồng hương và xây dựng cuộc sống xã hội phong phú hơn tại xứ sở chuột túi.