Chính sách nổi bật của các đảng trong bầu cử bang Victoria 2026

Cuộc bầu cử bang Victoria dự kiến diễn ra vào thứ Bảy, ngày 28/11/2026. Khi thời điểm bỏ phiếu đến gần, những vấn đề như chi phí sinh hoạt, nhà ở, y tế, giao thông, việc làm, nợ công và quy mô bộ máy chính quyền được dự báo sẽ tiếp tục nhận nhiều sự quan tâm. Đây cũng là các lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng người Việt đang sinh sống, học tập và kinh doanh tại Victoria.

Nội dung dưới đây tổng hợp những cam kết và phương án tài trợ được nêu trong tài liệu đầu vào về Lao động, Liên đảng Tự do–Quốc gia, Greens và One Nation. Tuy nhiên, nhiều con số liên quan đến chiến dịch tranh cử tương lai chưa thể được xác nhận độc lập. Vì vậy, chúng nên được hiểu là thông tin sơ bộ, không phải kết luận rằng các chính sách đã được công bố hoặc định giá chính thức.

Bối cảnh bầu cử bang Victoria năm 2026

Victoria có hệ thống nghị viện gồm hai viện. Legislative Assembly, tức Hạ viện bang, có 88 ghế; trong khi Legislative Council, tức Thượng viện bang, có 40 ghế. Đảng hoặc liên minh giành được sự ủng hộ của đa số tại Hạ viện có khả năng thành lập chính phủ.

Bỏ phiếu là nghĩa vụ bắt buộc đối với những công dân đủ điều kiện đã đăng ký. Cử tri nên kiểm tra thông tin chính thức về khu vực bầu cử, địa điểm bỏ phiếu và quy tắc ghi phiếu trên trang của Ủy ban Bầu cử Victoria. Những người muốn theo dõi các tin tức liên quan cũng có thể truy cập chuyên mục Tin tức - Sự kiện của Người Việt Tại Úc.

Ảnh minh họa: Quốc hội Victoria trước kỳ bầu cử bang năm 2026

Lao động và phương án tái phân bổ ngân sách

Theo nội dung được cung cấp, Lao động dự kiến tìm khoản tiết kiệm 2 tỷ AUD trong kế hoạch Suburban Rail Loop để hỗ trợ các cam kết tranh cử. Đây được mô tả là biện pháp tiết kiệm trong dự án, thay vì hủy bỏ hoàn toàn tuyến đường sắt vòng ngoại ô Melbourne.

Con số này cần được xem xét thận trọng vì chưa rõ khoản tiết kiệm được tính trong thời gian bao lâu, đến từ việc giảm phạm vi, điều chỉnh tiến độ hay thay đổi phương thức mua sắm. Khoản giảm dự toán vốn trong tương lai cũng không nhất thiết đồng nghĩa với lượng tiền mặt có thể sử dụng ngay trong một nhiệm kỳ.

Lao động còn được cho là muốn dành toàn bộ tiền bản quyền tài nguyên phát sinh từ một quỹ mới cho khu vực regional Victoria. Nếu được triển khai, nguồn tiền có thể hỗ trợ đường sá, y tế, nhà ở cho lao động thiết yếu và hạ tầng địa phương. Giá trị thực tế sẽ phụ thuộc vào loại tài nguyên được áp dụng, doanh thu dự báo và việc đây là ngân sách bổ sung hay thay thế khoản chi hiện hữu.

Một nhóm biện pháp khác là tái cơ cấu các cơ quan nhà nước, giảm sử dụng tư vấn bên ngoài và hạn chế chi tiêu không thiết yếu. Tài liệu đầu vào nêu khoản tiết kiệm 70 triệu AUD từ tư vấn và cố vấn, nhưng chưa xác định đây là số tiền đã tiết kiệm, mục tiêu hằng năm hay tổng cộng trong nhiều năm.

Ngoài ra, 200 triệu AUD vốn chưa phân bổ của Innovation Victoria được cho là sẽ chuyển sang chương trình đầu tư nhằm tạo 5.000 việc làm sản xuất. Nếu có chính sách chính thức, cử tri cần xem xét việc làm đó là trực tiếp hay gián tiếp, mới hay được duy trì, cũng như điều kiện đối ứng của doanh nghiệp. Thông tin về thị trường lao động có thể được theo dõi thêm tại mục việc làm tại Úc.

Liên đảng Tự do–Quốc gia tập trung cắt giảm chi tiêu

Theo tài liệu đầu vào, Liên đảng dự kiến tiết kiệm 22 tỷ AUD trong 10 năm bằng cách đóng băng tuyển dụng trong khu vực công và giới hạn lương của lãnh đạo dịch vụ công. Việc đóng băng được nói là kéo dài cho đến khi quy mô nhân sự trở về mức năm tài chính 2014–15 sau khi điều chỉnh theo dân số.

Đây là một con số lớn và cần tài liệu định giá chính thức. Những câu hỏi quan trọng gồm giáo viên, y tá, bác sĩ, cảnh sát và nhân viên tuyến đầu có được miễn trừ hay không; mục tiêu được tính theo số nhân viên hay số vị trí toàn thời gian tương đương; và liệu nhu cầu thuê nhà thầu bên ngoài có tăng lên hay không.

Liên đảng cũng được cho là dự kiến tiết kiệm 10 tỷ AUD trong 10 năm bằng việc hủy Treaty tại Victoria. Tuy nhiên, tài liệu chưa làm rõ con số này bao gồm chi phí hành chính, khoản chuyển giao dự kiến hay những chương trình chưa được Quốc hội phê chuẩn. Nếu phần lớn là khoản chi giả định trong tương lai, số tiền đó không thể mặc nhiên được xem là ngân sách có sẵn.

Một cam kết khác là dành 1,27 tỷ AUD cho phẫu thuật tự chọn bằng cách chấm dứt Breakthrough Victoria. Việc chuyển tiền từ một quỹ đầu tư sang y tế cần tính đến những khoản đã cam kết, tài sản đang được đầu tư và chi phí thoái vốn. Bên cạnh tiền, khả năng mở rộng phẫu thuật còn phụ thuộc vào bác sĩ, điều dưỡng, phòng mổ và giường bệnh.

Phương án bán Melbourne Wholesale Fruit, Vegetable and Flower Market được nói là có thể mang lại 578 triệu AUD. Đây là khoản thu một lần nên cần phân biệt với nguồn thu thường xuyên. Giá trị ròng chỉ có thể xác định sau khi trừ nghĩa vụ tài chính, chi phí giao dịch và phần doanh thu công có thể bị mất sau khi bán.

Greens đề xuất tăng thu từ tài sản, ngân hàng và cờ bạc

Greens được cho là muốn áp thuế đối với nhà đầu tư sở hữu hơn 5 triệu AUD bất động sản nhà ở. Tác động của đề xuất phụ thuộc vào thiết kế cụ thể: ngưỡng thuế áp trên tổng giá trị hay phần vượt ngưỡng, nhà ở chính có được miễn hay không và tài sản thuộc công ty hoặc quỹ tín thác được tính thế nào.

Tài liệu cũng đề cập khoản thu hàng quý 0,1% đối với năm ngân hàng lớn, với doanh thu dự kiến hơn 3 tỷ AUD mỗi năm. Tuy nhiên, chưa rõ tỷ lệ này áp trên tài sản, doanh thu, lợi nhuận, tiền gửi hay một cơ sở khác. Thẩm quyền pháp lý của chính quyền bang và khả năng ngân hàng chuyển chi phí sang khách hàng cũng là những vấn đề cần được đánh giá.

Đối với ngành cờ bạc, Greens được mô tả là muốn nâng thuế máy đánh bạc lên 75%, thuế cờ bạc trực tuyến lên 25% và tăng gấp đôi thuế trò chơi bàn tại casino. Những tỷ lệ này chưa thể diễn giải đầy đủ nếu không biết cơ sở tính thuế. Chính sách có thể làm tăng nguồn thu và hỗ trợ mục tiêu giảm tác hại cờ bạc, nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến doanh nghiệp và tổ chức cộng đồng phụ thuộc vào nguồn thu từ máy đánh bạc.

One Nation muốn hủy Suburban Rail Loop

One Nation được cho là sẽ hủy Suburban Rail Loop và chuyển nguồn lực sang những dự án khác. Khi đánh giá phương án này, cần phân biệt tổng chi phí có thể tránh trong nhiều thập niên với khoản tiền thực sự có thể sử dụng trong nhiệm kỳ kế tiếp. Chi phí đã phát sinh, hợp đồng đã ký, bồi thường, bảo đảm an toàn công trường và vốn liên bang có điều kiện đều có thể làm giảm mức tiết kiệm.

Đảng này còn được mô tả là muốn giảm quan liêu thông qua cơ chế “sunset review”, theo đó các cơ quan công phải được xem xét định kỳ để tiếp tục tồn tại. Tài liệu nêu tổng chi phí hoạt động của các cơ quan ở mức 35 tỷ AUD mỗi năm, nhưng đây không phải toàn bộ khoản có thể cắt giảm. Phần lớn có thể đang được dùng để vận hành bệnh viện, trường học, giao thông hoặc các dịch vụ thiết yếu.

One Nation cũng được cho là muốn chuyển nguồn tài trợ từ Treaty sang các ưu tiên khác. Do chưa có số tiền và phạm vi cụ thể, tác động tài chính cũng như pháp lý của định hướng này chưa thể xác định.

Cử tri nên đọc các con số như thế nào?

Các cam kết tranh cử thường sử dụng nhiều dạng nguồn tiền khác nhau. Để tránh nhầm lẫn, cử tri nên phân biệt bốn nhóm chính:

• Tiết kiệm trong ngân sách hiện tại: Khoản chi đã được dự toán nhưng có thể giảm thực tế.
• Chi phí tránh được trong tương lai: Số tiền dự kiến không phải chi nếu một dự án bị thu hẹp hoặc hủy bỏ.
• Khoản thu một lần: Tiền bán tài sản, giải thể quỹ hoặc thu hồi vốn đầu tư.
• Nguồn thu thường xuyên: Thuế hoặc phí có thể thu định kỳ nếu chính sách hợp pháp và cơ sở thuế ổn định.

Một khoản tiết kiệm trong 10 năm không có nghĩa toàn bộ số tiền sẽ xuất hiện ngay. Tương tự, tiền bán tài sản một lần khó tài trợ bền vững cho lương nhân viên y tế hoặc hoạt động thường xuyên của dịch vụ công. Cử tri nên ưu tiên tài liệu từ Văn phòng Ngân sách Quốc hội bang Victoria, Bộ Ngân khố, ngân sách bang và thông cáo chính thức của từng đảng.

Điều cộng đồng người Việt tại Victoria cần quan tâm

Đối với cộng đồng người Việt, tác động của chính sách không chỉ nằm ở tổng số tiền được công bố. Những thay đổi về giao thông có thể ảnh hưởng đến thời gian đi làm; chính sách nhà ở và thuế tài sản có thể tác động tới người thuê nhà, chủ nhà và nhà đầu tư; trong khi cắt giảm nhân sự công có thể ảnh hưởng đến thời gian chờ tại bệnh viện hoặc cơ quan hành chính.

Độc giả có thể tham gia trao đổi tại nhóm Facebook Người Việt Tại Úc và theo dõi Báo Người Việt Tại Úc trên Facebook. Khi chia sẻ thông tin tranh cử, nên kiểm tra ngày xuất bản, nguồn chính thức và trạng thái định giá của từng cam kết.

Kết luận: Những định hướng nói trên cho thấy các đảng có cách tiếp cận rất khác nhau: Lao động thiên về điều chỉnh và tái phân bổ ngân sách; Liên đảng nhấn mạnh cắt giảm quy mô khu vực công và bán hoặc chấm dứt một số chương trình; Greens ưu tiên nguồn thu từ tài sản lớn, ngân hàng và cờ bạc; còn One Nation tập trung vào việc hủy Suburban Rail Loop và thu gọn bộ máy. Tuy vậy, phần lớn số liệu trong tài liệu đầu vào vẫn cần được xác nhận bằng hồ sơ chính thức trước khi cử tri dùng làm căn cứ quyết định.