Bước đột phá từ Úc: Vắc xin mRNA giúp giảm 42% nguy cơ tái phát ung thư da

Một liệu pháp mRNA cá thể hóa do Moderna và MSD, còn được biết đến với tên Merck & Co tại Mỹ và Canada, đồng phát triển đang mở ra triển vọng mới cho bệnh nhân ung thư hắc tố nguy cơ cao. Theo kết quả thử nghiệm giai đoạn 3 được cung cấp, việc kết hợp intismeran autogene với pembrolizumab sau phẫu thuật giúp giảm tương đối 42% nguy cơ bệnh tái phát hoặc bệnh nhân tử vong so với chỉ sử dụng pembrolizumab.

Đây được xem là một bước tiến đáng chú ý đối với Australia, quốc gia nằm trong nhóm có tỷ lệ melanoma cao nhất thế giới. Tuy nhiên, cụm từ “vắc xin ung thư” cần được hiểu đúng: liệu pháp này dành cho người đã mắc melanoma và có nguy cơ tái phát cao, không phải mũi tiêm phòng bệnh cho người khỏe mạnh.

Kết quả được đánh giá là bước chuyển lớn

Giáo sư Georgina Long, Giám đốc y khoa của Melanoma Institute Australia và điều tra viên chính của nghiên cứu, nhận định kết quả đạt được cao hơn kỳ vọng. Theo bà, bước đột phá này có thể tạo ra thay đổi nền tảng trong cách giới y khoa sử dụng hệ miễn dịch để tìm và tiêu diệt tế bào ung thư.

Thử nghiệm được mô tả có sự tham gia của 1.137 bệnh nhân đã được phẫu thuật loại bỏ melanoma. Nghiên cứu được tiến hành tại 157 địa điểm trên thế giới, trong đó có nhiều cơ sở của Australia như Melanoma Institute Australia, Peter MacCallum Cancer Centre, Paul Fox Melanoma and Cancer Centre, Westmead Hospital, Princess Alexandra Hospital và One Clinical Research.

Nhóm nghiên cứu so sánh liệu pháp phối hợp intismeran autogene cùng pembrolizumab với phương pháp dùng pembrolizumab đơn độc. Kết quả được báo cáo cho thấy nhóm điều trị phối hợp giảm 42% nguy cơ tương đối đối với biến cố tái phát hoặc tử vong.

Ảnh minh họa: Nghiên cứu liệu pháp mRNA cá thể hóa trong phòng thí nghiệm

Con số giảm 42% có ý nghĩa gì?

Mức giảm 42% là mức giảm nguy cơ tương đối, không có nghĩa 42% bệnh nhân được chữa khỏi hoàn toàn hoặc cứ 100 người điều trị thì chắc chắn có 42 người không tái phát. Nếu kết quả tương ứng với hazard ratio khoảng 0,58, điều đó cho thấy trong thời gian theo dõi, tốc độ xuất hiện biến cố tái phát hoặc tử vong ở nhóm phối hợp thấp hơn tương đối 42% so với nhóm đối chứng.

Để xác định lợi ích tuyệt đối đối với từng bệnh nhân, giới chuyên môn vẫn cần xem đầy đủ số biến cố ở mỗi nhóm, thời gian theo dõi, khoảng tin cậy 95%, đường cong sống không tái phát và kết quả sống toàn bộ. Vì vậy, con số 42% rất đáng khích lệ nhưng không nên được diễn giải thành tỷ lệ chữa khỏi.

Kết quả giai đoạn 3 cũng cần được phân biệt với nghiên cứu giai đoạn 2b KEYNOTE-942 đã công bố trước đó. KEYNOTE-942 có 157 bệnh nhân và từng ghi nhận tín hiệu tích cực khi phối hợp mRNA-4157/V940 với pembrolizumab. Thử nghiệm giai đoạn 3 INTerpath-001 có quy mô hơn 1.000 người và được thiết kế để kiểm chứng kết quả trên quần thể lớn hơn.

Vắc xin mRNA cá thể hóa hoạt động ra sao?

Intismeran autogene, trước đây được gọi là mRNA-4157 hoặc V940, không phải một sản phẩm giống nhau cho tất cả bệnh nhân. Mỗi liều được thiết kế dựa trên đặc điểm di truyền riêng của khối u ở từng người.

• Bác sĩ lấy mô khối u sau phẫu thuật và một mẫu tế bào khỏe mạnh, thường từ máu.
• Phòng xét nghiệm giải trình tự và so sánh hai mẫu để tìm các đột biến chỉ xuất hiện trong khối u.
• Những khác biệt có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch được xếp hạng.
• Tối đa khoảng 34 neoantigen đặc trưng được lựa chọn để tạo “dấu vân tay” của khối u.
• Thông tin này được mã hóa vào mRNA và đưa trở lại cơ thể bằng đường tiêm.

Sau khi tiêm, mRNA hướng dẫn một số tế bào tạm thời tạo ra những mục tiêu đại diện cho khối u. Hệ miễn dịch nhờ đó học cách nhận diện và truy tìm các tế bào ung thư còn sót lại. Giáo sư Long ví cơ chế này như việc in một “áp phích truy nã” bên trong cơ thể để tế bào miễn dịch biết chính xác mục tiêu cần tấn công.

Pembrolizumab đóng vai trò bổ trợ bằng cách ức chế điểm kiểm soát miễn dịch PD-1. Nói đơn giản, thuốc giúp tháo bớt một “chiếc phanh” mà tế bào ung thư có thể lợi dụng để né tránh hệ miễn dịch. Một thành phần cung cấp mục tiêu, thành phần còn lại giúp tế bào miễn dịch duy trì hoạt động tấn công.

Ai có thể phù hợp với liệu pháp này?

Nghiên cứu tập trung vào người mắc melanoma nguy cơ cao đã được phẫu thuật. Đây là ung thư hắc tố, không đồng nghĩa với tất cả các dạng ung thư da. Những bệnh nhân được xem xét thường phải có đủ mô khối u để giải trình tự, đủ điều kiện sử dụng pembrolizumab và có nguy cơ bệnh quay trở lại.

Với bệnh nhân giai đoạn IV đã phẫu thuật, điều này thường có nghĩa các tổn thương nhìn thấy được đã được loại bỏ và người bệnh đang được điều trị bổ trợ nhằm giảm nguy cơ tái phát. Kết quả không thể tự động áp dụng cho melanoma giai đoạn sớm có nguy cơ thấp, ung thư biểu mô tế bào đáy, ung thư biểu mô tế bào vảy hoặc bệnh ung thư đang tiến triển nhưng chưa thể phẫu thuật hoàn toàn.

Không phải vắc xin phòng ung thư da

Điểm quan trọng nhất đối với cộng đồng là liệu pháp này không ngăn người khỏe mạnh mắc melanoma. Nó cũng không thay thế kem chống nắng, quần áo bảo vệ, kiểm tra da định kỳ hay việc đi khám khi phát hiện nốt ruồi thay đổi bất thường.

Melanoma có mối liên hệ chặt chẽ với tia cực tím. Người dân vẫn nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nắng mạnh, sử dụng kem chống nắng phổ rộng đúng cách, đội mũ, mặc quần áo che phủ và tìm bóng râm. Nếu một nốt ruồi thay đổi về hình dạng, màu sắc, kích thước, bị ngứa hoặc chảy máu, người dân nên trao đổi sớm với bác sĩ.

Độc giả có thể tiếp tục theo dõi các thông tin sức khỏe và đời sống Australia tại chuyên mục tin tức và sự kiện của Báo Người Việt Tại Úc.

Hiệu quả cao không có nghĩa mọi bệnh nhân đều đáp ứng

Tiến sĩ Jessamy Tiffen từ Centre for Cancer Innovations thuộc Centenary Institute đánh giá tính cá thể hóa sâu là điểm đặc biệt của phương pháp này. Dù vậy, bà lưu ý một bộ phận bệnh nhân không đáp ứng ngay từ đầu. Tế bào ung thư có thể tiếp tục biến đổi và tìm cách né tránh phương pháp điều trị.

Dữ liệu theo dõi dài hạn cũng rất quan trọng. Giới nghiên cứu cần biết lợi ích có được duy trì sau hai, ba hoặc năm năm hay không, liệu phương pháp có giảm nguy cơ di căn xa và tử vong nói chung hay chỉ trì hoãn thời điểm tái phát.

Điều trị phối hợp còn có thể gây tác dụng phụ. Trong nghiên cứu giai đoạn 2b trước đây, các phản ứng liên quan đến vắc xin thường gồm mệt mỏi, đau chỗ tiêm, sốt, ớn lạnh, đau cơ, đau khớp hoặc buồn nôn. Pembrolizumab có thể gây phản ứng miễn dịch tại tuyến giáp, đại tràng, gan, phổi, thận hoặc da. Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi trong suốt quá trình điều trị.

Vì sao Australia giữ vai trò quan trọng?

Australia có gánh nặng melanoma rất lớn và sở hữu mạng lưới nghiên cứu ung thư hắc tố hàng đầu thế giới. Theo các con số truyền thông được Melanoma Institute Australia nêu, trung bình cứ khoảng 30 phút lại có một người được chẩn đoán và khoảng sáu giờ có một trường hợp tử vong vì bệnh tại Australia. Đây là số liệu quy đổi đã được làm tròn và có thể thay đổi theo từng năm thống kê.

Giáo sư Long, đồng thời là Chủ tịch về ung thư nội khoa melanoma và nghiên cứu chuyển giao tại University of Sydney, cho rằng kết quả mang ý nghĩa đặc biệt đối với Australia. Nhiều bệnh viện và viện nghiên cứu trong nước đã trực tiếp tham gia thử nghiệm quốc tế này.

Để cập nhật thêm tin tức dành cho cộng đồng, độc giả có thể theo dõi Facebook Báo Online - Người Việt tại Úc hoặc tham gia nhóm Người Việt Tại Úc.

Liệu pháp chưa được sử dụng rộng rãi

Mặc dù kết quả ban đầu rất đáng chú ý, intismeran autogene vẫn là liệu pháp đang được đánh giá. Sau thử nghiệm, nhà phát triển phải hoàn tất phân tích dữ liệu, công bố kết quả khoa học và nộp hồ sơ đến các cơ quan quản lý. Tại Australia, Therapeutic Goods Administration sẽ xem xét hiệu quả, độ an toàn và chất lượng sản xuất trước khi liệu pháp có thể được chấp thuận.

Quy trình này đặc biệt phức tạp vì mỗi bệnh nhân nhận một sản phẩm riêng. Việc giải trình tự khối u, lựa chọn neoantigen, sản xuất mRNA và kiểm tra chất lượng đều cần thời gian. Chi phí, khả năng hoàn trả và năng lực cung ứng tại bệnh viện cũng là những vấn đề chưa có câu trả lời đầy đủ.

Thông tin về nghiên cứu giai đoạn 3 có thể được kiểm tra trong hồ sơ INTerpath-001 trên ClinicalTrials.gov. Cho đến khi có công bố toàn văn và quyết định chính thức của cơ quan quản lý, người bệnh không nên xem đây là phương pháp đã sẵn có.

Triển vọng đối với các loại ung thư khác

Giáo sư Alex Menzies thuộc nhóm ung thư nội khoa và thử nghiệm lâm sàng của Melanoma Institute Australia kỳ vọng nền tảng này có thể cải thiện kết quả không chỉ cho bệnh nhân melanoma mà còn cho một số ung thư khác vốn đáp ứng kém với liệu pháp miễn dịch hiện nay.

Tuy nhiên, melanoma thường có nhiều đột biến liên quan đến tia cực tím và có tính sinh miễn dịch tương đối cao. Điều đó giúp tạo ra nhiều neoantigen để hệ miễn dịch nhận diện. Những loại ung thư có ít đột biến hoặc có môi trường ức chế miễn dịch mạnh có thể không đạt kết quả tương tự. Mỗi bệnh ung thư vẫn phải trải qua thử nghiệm riêng.

Điều người bệnh cần ghi nhớ

Nếu mức giảm tương đối 42% được xác nhận qua công bố khoa học đầy đủ, đây sẽ là một bước tiến lớn của y học cá thể hóa. Thành tựu cho thấy thông tin di truyền của từng khối u có thể được chuyển thành liệu pháp mRNA dành riêng cho từng bệnh nhân ở quy mô thử nghiệm quốc tế.

Dù vậy, liệu pháp không bảo đảm mọi người đều đáp ứng, chưa chứng minh khả năng chữa khỏi hoàn toàn và chưa thay thế các biện pháp phòng tránh tia cực tím. Bệnh nhân melanoma muốn tìm hiểu thêm nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung thư nội khoa, thay vì tự thay đổi phác đồ hoặc trì hoãn phương pháp điều trị đang được chỉ định.