Cuộc chiến thuốc lá lậu tại Úc: Phạt hàng triệu đô la nhưng thu hồi nhỏ giọt

Vấn đề thuốc lá lậu tại Úc, đặc biệt ở bang Queensland, đang trở thành một cuộc chiến cam go và phức tạp giữa các cơ quan chức năng và những mạng lưới buôn bán phi pháp. Với lợi nhuận kếch xù, các đối tượng buôn lậu sẵn sàng coi tiền phạt như một "chi phí kinh doanh" và tiếp tục hoạt động, khiến cho các nỗ lực của chính phủ gặp vô vàn thách thức. Hãy cùng Báo Người Việt Tại Úc tìm hiểu sâu hơn về cuộc chiến cam go này qua các tin tức sự kiện được tổng hợp.

Bối cảnh và quy mô của thị trường thuốc lá lậu

Giá thuốc lá hợp pháp tại Úc thuộc hàng cao nhất thế giới. Một bao thuốc 20 điếu có giá gần 40 AUD, trong đó hơn 29 AUD là tiền thuế. Sự chênh lệch giá "một trời một vực" này đã tạo ra mảnh đất màu mỡ cho thị trường chợ đen. Người tiêu dùng có thể dễ dàng mua một bao thuốc lá lậu với giá chỉ từ 8-10 AUD.

Theo ước tính của Ủy ban Tình báo Tội phạm Úc, chỉ riêng trong năm tài chính 2024, chính phủ đã thất thoát khoảng 3,3 tỷ AUD tiền thuế vì nạn buôn lậu thuốc lá. Đây là một con số khổng lồ, cho thấy quy mô đáng báo động của vấn đề.

Các mạng lưới buôn lậu hoạt động cực kỳ tinh vi. Một ví dụ điển hình là trường hợp của Mohammed Alfalahi, một người đàn ông 36 tuổi gốc Dubai. Theo tài liệu tòa án, Alfalahi đã điều hành một chuỗi 5 cửa hàng bán thuốc lá lậu tại Hervey Bay, Queensland. Dù sống chủ yếu ở Dubai và chỉ thỉnh thoảng đến Úc, y vẫn điều hành trơn tru hoạt động kinh doanh phi pháp thông qua tin nhắn mã hóa. Khi các cửa hàng bị đột kích và hàng hóa bị tịch thu, Alfalahi chỉ cần nộp phạt vài ngàn đô la và mọi chuyện lại như cũ.

Mức phạt cao ngất ngưởng nhưng hiệu quả thấp

Nhận thấy các mức phạt cũ không đủ sức răn đe, chính quyền Queensland từ tháng 4 năm nay đã tăng mạnh mức phạt. Một cá nhân vi phạm có thể bị phạt tới 32.000 AUD và một công ty có thể bị phạt tới 161.000 AUD. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách này vẫn là một dấu hỏi lớn.

Số liệu từ cơ quan chức năng cho thấy một thực tế đáng buồn. Từ tháng 1 đến giữa tháng 10 năm nay, tổng số tiền phạt liên quan đến thuốc lá và vape được ban hành là 73,3 triệu AUD. Thế nhưng, số tiền thực tế thu hồi được qua cơ quan thu hồi nợ của chính phủ (SPER) chỉ là 11,7 triệu AUD trên tổng số 54,9 triệu AUD được chuyển đến. Tỷ lệ thu hồi chỉ đạt 21,2%, thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ thu hồi trung bình cho các loại phạt khác (38,8%).

Tại sao lại có sự chênh lệch này? Có nhiều lý do được đưa ra:

• Xem nhẹ tiền phạt: Như trường hợp của Alfalahi, các đối tượng buôn lậu coi tiền phạt là một phần chi phí để duy trì hoạt động kinh doanh siêu lợi nhuận.
• Sử dụng chủ sở hữu giả: Các tài liệu và nguồn tin từ cuộc điều tra cho thấy việc sử dụng danh tính giả hoặc "chủ sở hữu bù nhìn" để đăng ký kinh doanh là rất phổ biến. Khi bị phạt, những người này sẵn sàng bỏ cửa hàng, khiến việc truy thu nợ trở nên bất khả thi.
• Hoạt động tinh vi: Nhiều cửa hàng sau khi bị phạt hoặc tạm đóng cửa lại nhanh chóng được sang nhượng cho chủ mới và tiếp tục hoạt động, như trường hợp cửa hàng Ya Habibi ở Oxley, Brisbane.

Những thách thức trong cuộc chiến chống thuốc lá lậu

Cuộc chiến này không hề đơn giản. Các cơ quan chức năng từ Lực lượng Biên phòng Úc (ABF), Cảnh sát Liên bang (AFP) đến Queensland Health đều đang nỗ lực phối hợp nhưng phải đối mặt với một ngành công nghiệp phi pháp đang nở rộ và ngày càng táo tợn.

Quá trình truy cứu trách nhiệm pháp lý cũng gặp nhiều rào cản, đòi hỏi sự vào cuộc của các dịch vụ luật sư và chuyên gia pháp lý. Như trong vụ của Alfalahi, các nhà chức trách đã phải rất vất vả để thu thập bằng chứng từ sổ ghi chép bán hàng, tin nhắn mã hóa cho đến cả một lệnh chuyển tiền quốc tế ghi địa chỉ căn hộ sang trọng của y ở Dubai.

Ảnh minh họa: Cơ quan chức năng đột kích một kho chứa thuốc lá lậu.

Tiến sĩ Samuel Brookfield từ Trường Y tế Công cộng của Đại học Queensland cho rằng, việc chỉ tăng mức phạt mà không có đủ nguồn lực thực thi và sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan sẽ không mang lại hiệu quả. Số lượng cửa hàng vi phạm quá lớn tạo ra thách thức trong việc tạo ra một "hiệu ứng mang tính hệ thống".

Giải pháp nào cho bài toán nan giải?

Các chuyên gia cho rằng cần một cách tiếp cận đa chiều, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp trừng phạt.

• Tăng cường thực thi pháp luật: Điều này bao gồm việc tăng số lượng nhân viên thực thi (Queensland Health đã tăng 25% nhân sự), phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cơ quan, và áp dụng công nghệ để truy vết dòng tiền và xác định chủ sở hữu thực sự đằng sau các doanh nghiệp ma.
• Chính sách giảm tác hại: Thay vì trừng phạt người tiêu dùng, các chương trình hỗ trợ cai nghiện cần được đẩy mạnh. Việc đảm bảo thuốc lá hợp pháp có thể tiếp cận được cũng là một yếu tố cần cân nhắc để giảm bớt động lực tìm đến thị trường chợ đen.
• Xây dựng lòng tin: Tiến sĩ Brookfield nhấn mạnh rằng luật pháp được tôn trọng không chỉ vì sự cưỡng chế, mà còn vì người dân tin rằng đó là luật đúng đắn. Việc giáo dục cộng đồng về tác hại của thuốc lá lậu và những hệ lụy của ngành công nghiệp này là rất cần thiết.

Rõ ràng, cuộc chiến chống thuốc lá lậu tại Úc là một bài toán phức tạp, đòi hỏi những giải pháp thông minh và toàn diện hơn là chỉ tăng mức phạt. Đó là một cuộc chạy đua không ngừng nghỉ giữa cơ quan thực thi pháp luật và một ngành công nghiệp ngầm trị giá hàng tỷ đô la, và nó cho thấy việc giải quyết gốc rễ của vấn đề - cả về cung và cầu - mới là chìa khóa để tạo ra sự thay đổi bền vững.

Cộng đồng người Việt tìm việc làm tại Úc và kinh doanh cũng cần nâng cao cảnh giác, tránh vô tình tiếp tay hoặc trở thành nạn nhân của các hoạt động buôn lậu tinh vi này.