Bill Shorten cảnh báo về nguy cơ từ việc thắt chặt thị thực du học sinh Úc

Việc Úc liên tục điều chỉnh chính sách dành cho sinh viên quốc tế đang làm dấy lên một cuộc tranh luận lớn: làm thế nào để kiểm soát nhập cư và bảo vệ tính liêm chính của hệ thống visa mà không gây tổn hại cho các trường đại học, hoạt động nghiên cứu và một ngành xuất khẩu quan trọng? Trong bối cảnh đó, những phát biểu được cho là của ông Bill Shorten đã thu hút sự chú ý khi cảnh báo về hậu quả tài chính nếu thị trường giáo dục quốc tế bị thu hẹp quá nhanh.

Tuy nhiên, người đọc cần lưu ý rằng một số chi tiết trong nguồn ban đầu chưa được xác minh đầy đủ, bao gồm ngày xuất bản, chức danh của ông Bill Shorten, vai trò chính trị của ông Angus Taylor và tình trạng pháp lý của các đề xuất liên quan đến người phụ thuộc. Vì vậy, bài viết này tập trung phân tích cảnh báo cốt lõi và đặt vấn đề trong bối cảnh chính sách có thể kiểm chứng, thay vì xem mọi nội dung được nêu là chính sách hiện hành.

Bill Shorten cảnh báo điều gì?

Theo nội dung được cung cấp, ông Bill Shorten cho rằng các nhà hoạch định chính sách cần xác lập một giới hạn rõ ràng và tránh liên tục can thiệp vào thị thực du học sinh. Lập luận chính là nhiều đại học Úc đang có nền tài chính dễ tổn thương, trong khi nguồn thu từ sinh viên quốc tế đóng vai trò đáng kể trong việc duy trì giảng dạy, cơ sở vật chất và nghiên cứu.

Ông Shorten được dẫn lời cảnh báo rằng nếu Úc làm suy yếu thị trường sinh viên quốc tế, hệ quả không chỉ dừng lại ở doanh thu của các trường. Năng lực nghiên cứu trong những lĩnh vực quan trọng như y sinh, an ninh mạng, năng lượng, trí tuệ nhân tạo và biến đổi khí hậu cũng có thể chịu tác động. Từ góc nhìn này, giáo dục đại học không đơn thuần là một ngành dịch vụ mà còn liên quan đến năng lực cạnh tranh và chủ quyền tri thức của quốc gia.

Cần đính chính rằng chức danh được công bố khi ông Bill Shorten chuyển sang University of Canberra là Vice-Chancellor and President, thường được hiểu là người đứng đầu điều hành trường, không phải Deputy Vice-Chancellor. Việc sử dụng chính xác chức danh giúp tránh gây hiểu nhầm về vai trò của ông trong hệ thống đại học.

Ảnh minh họa: Sinh viên quốc tế tại một đại học Úc

Vì sao các đại học Úc phụ thuộc vào sinh viên quốc tế?

Sinh viên quốc tế thường trả học phí toàn phần. Khoản thu này không chỉ được dùng cho hoạt động giảng dạy mà còn hỗ trợ hạ tầng, thư viện, phòng thí nghiệm, dịch vụ sinh viên, nhân sự và một phần chi phí nghiên cứu chưa được tài trợ đầy đủ.

Nhiều chương trình tài trợ nghiên cứu chỉ chi trả cho một phần dự án, trong khi trường vẫn phải gánh các chi phí gián tiếp như thiết bị, điện, quản trị, bảo trì phòng thí nghiệm và đội ngũ hỗ trợ. Vì vậy, doanh thu quốc tế thường được dùng để bù đắp khoảng trống tài chính. Nếu lượng tuyển sinh giảm đột ngột, trường có thể phải thu hẹp chương trình, cắt giảm nhân sự, hoãn đầu tư hoặc giảm ngân sách nghiên cứu.

Tác động cũng không phân bổ đồng đều. Những đại học lớn có thương hiệu quốc tế, nguồn dự trữ tốt và hệ thống tuyển sinh đa dạng thường có khả năng thích ứng cao hơn. Ngược lại, trường quy mô nhỏ, đại học vùng và các cơ sở phụ thuộc nhiều vào sinh viên nước ngoài có thể chịu áp lực nặng nề hơn.

Úc đã siết chính sách du học như thế nào?

Từ cuối năm 2023, Úc triển khai nhiều biện pháp nhằm giảm tình trạng lạm dụng visa và đưa lượng di cư ròng về mức bền vững hơn. Các thay đổi đáng chú ý gồm yêu cầu tiếng Anh cao hơn, tiêu chí Genuine Student, mức chứng minh tài chính lớn hơn, phí xin Student visa tăng và các hạn chế đối với việc chuyển sang Student visa khi đang ở Úc.

Từ ngày 23/3/2024, tiêu chí Genuine Student thay thế Genuine Temporary Entrant đối với phần lớn hồ sơ mới. Cơ quan xét duyệt tập trung đánh giá khóa học có phù hợp với nền tảng học tập, kinh nghiệm làm việc và kế hoạch nghề nghiệp của đương đơn hay không. Việc mong muốn xin thường trú trong tương lai không tự động dẫn đến từ chối, nhưng hồ sơ thiếu logic, đổi ngành bất thường hoặc chọn khóa học thấp hơn đáng kể có thể bị kiểm tra kỹ.

Từ ngày 1/7/2024, phí nộp Student visa chính tăng từ 710 AUD lên 1.600 AUD. Cùng thời điểm, người giữ một số loại visa, trong đó có Visitor visa và Temporary Graduate visa, không còn được chuyển sang Student visa ngay trong nước. Đây là biện pháp nhằm hạn chế tình trạng liên tục đổi visa để kéo dài thời gian lưu trú, chứ không phải lệnh cấm mọi hồ sơ sinh viên nộp tại Úc.

Temporary Graduate visa cũng được điều chỉnh với giới hạn tuổi thông thường thấp hơn, yêu cầu tiếng Anh cao hơn và thời gian lưu trú được thay đổi tùy bằng cấp, quốc tịch hoặc diện hồ sơ. Người đang chuẩn bị kế hoạch học tập nên kiểm tra thông tin trực tiếp tại Department of Home Affairs vì điều kiện visa có thể tiếp tục thay đổi.

Tranh luận không chỉ có một chiều

Cảnh báo về tài chính đại học là có cơ sở, nhưng việc cải tổ hệ thống visa cũng xuất phát từ những vấn đề thực tế. Trong nhiều năm, một bộ phận nhà cung cấp và đại lý đã quảng bá khóa học bằng triển vọng làm việc hoặc định cư thay vì chất lượng giáo dục. Điều này có thể khiến người học tin rằng chỉ cần lấy bằng tại Úc là chắc chắn được ở lại lâu dài.

Các vấn đề khác được đề cập trong tranh luận công khai gồm tuyển sinh không thực chất, chuyển sang khóa học cấp thấp để giảm học phí, gian lận học thuật và sử dụng Student visa chủ yếu để làm việc. Chính phủ cũng chịu sức ép phải giải quyết tình trạng thiếu nhà ở, giá thuê cao và mức tăng dân số nhanh sau đại dịch.

Dù vậy, quy toàn bộ áp lực nhà ở cho sinh viên quốc tế là cách nhìn đơn giản hóa. Nguồn cung nhà ở, quy hoạch, tốc độ xây dựng và đầu tư hạ tầng đều là những yếu tố mang tính cấu trúc. Giảm số visa có thể hạ nhiệt nhu cầu tại một số khu vực, nhưng không thể thay thế một chiến lược nhà ở dài hạn.

Giáo dục và định cư đã gắn với nhau từ lâu

Mối liên hệ giữa học tập và định cư tại Úc không phải do riêng các trường đại học tạo ra. Từ cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, chính sách di trú đã mở rộng cơ hội cho người tốt nghiệp trong nước nộp hồ sơ tay nghề, chuyển đổi visa và nhận lợi thế từ thời gian học tại Úc.

Đến nay, sự liên kết vẫn tồn tại thông qua visa sau tốt nghiệp, visa tay nghề, đề cử của tiểu bang, bảo lãnh doanh nghiệp và một số ưu tiên dành cho học tập tại vùng. Tuy nhiên, không có khóa học nào bảo đảm thường trú. Danh sách nghề, chỉ tiêu, điểm mời và yêu cầu bảo lãnh có thể thay đổi trước thời điểm sinh viên hoàn thành chương trình.

Độc giả muốn theo dõi thêm các thay đổi liên quan có thể tham khảo chuyên mục định cư Úc và du học tại Úc trên Báo Người Việt Tại Úc.

Du học sinh Việt Nam cần lưu ý gì?

Những thay đổi về visa có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh viên Việt Nam từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ cho đến sau tốt nghiệp. Người học nên xây dựng kế hoạch dựa trên giá trị thật của khóa học và khả năng tài chính, thay vì đặt toàn bộ kỳ vọng vào một lộ trình định cư chưa chắc chắn.

• Chọn ngành hợp lý: Khóa học nên phù hợp với bằng cấp, kinh nghiệm và mục tiêu nghề nghiệp của người nộp đơn.
• Kiểm tra trường và khóa học: Xác nhận cơ sở và chương trình có đăng ký CRICOS, đồng thời xem xét chất lượng đào tạo, học phí toàn khóa và kết quả việc làm.
• Chuẩn bị tài chính minh bạch: Nguồn tiền cần có khả năng truy xuất và đủ chi trả học phí, sinh hoạt, đi lại cùng chi phí của người phụ thuộc nếu có.
• Không tin cam kết “bao visa”: Không đại lý hay trường học nào có thể bảo đảm visa hoặc thường trú nhân.
• Kiểm tra điều kiện visa 485: Tuổi, tiếng Anh, loại bằng, thời gian học và hạn nộp hồ sơ đều có thể ảnh hưởng đến tính đủ điều kiện.
• Tuân thủ điều kiện trong thời gian học: Sinh viên cần duy trì tiến độ học tập, bảo hiểm và giới hạn giờ làm theo quy định hiện hành.

Người học cũng có thể tham gia nhóm Du học sinh Việt Nam ở Úc để trao đổi kinh nghiệm cộng đồng. Tuy nhiên, thông tin trên mạng xã hội chỉ nên dùng để tham khảo và không thay thế hướng dẫn chính thức hoặc tư vấn pháp lý cá nhân.

Cần phân biệt đề xuất chính trị với quy định đã có hiệu lực

Nội dung ban đầu đề cập khả năng hạn chế quyền làm việc sau tốt nghiệp, hủy visa phụ thuộc cho vợ hoặc chồng và con của sinh viên, cũng như sự đồng thuận giữa nhiều đảng. Đây là những chi tiết cần được xác minh bằng văn bản chính thức trước khi xem là chính sách đã ban hành.

Theo khung được biết đến, sinh viên vẫn có thể khai báo người thân đủ điều kiện trong hồ sơ, còn quyền làm việc của vợ hoặc chồng phụ thuộc vào chương trình học của người giữ visa chính. Quy định dành cho người học thạc sĩ nghiên cứu hoặc tiến sĩ có thể khác với các khóa học thông thường. Một đề xuất tranh cử hoặc phát biểu chính trị không tự động trở thành pháp luật.

Bài toán cân bằng của nước Úc

Cảnh báo được gán cho Bill Shorten phản ánh một vấn đề có thật: Úc đã xây dựng mô hình đại học phụ thuộc đáng kể vào học phí quốc tế, trong khi visa sinh viên lại được sử dụng như một công cụ để điều chỉnh nhập cư. Nếu số lượng sinh viên giảm quá nhanh mà không có nguồn tài trợ thay thế, việc làm, nghiên cứu và các trường nhỏ có thể chịu tổn thất lớn.

Ở chiều ngược lại, tăng trưởng thiếu kiểm soát có thể làm suy giảm chất lượng giáo dục và khiến người học nhận được những lời hứa không thực tế về việc làm hoặc thường trú. Giải pháp bền vững cần cân bằng giữa bốn mục tiêu: bảo đảm chất lượng đào tạo, duy trì năng lực nghiên cứu, quản lý nhập cư hợp lý và cung cấp thông tin trung thực cho sinh viên.

Đối với du học sinh Việt Nam, thông điệp quan trọng nhất là bằng cấp Úc vẫn có giá trị, nhưng kế hoạch học tập không nên phụ thuộc vào giả định chắc chắn được ở lại. Trước mỗi quyết định, người học cần kiểm tra quy định tại thời điểm nộp hồ sơ, đánh giá khả năng tài chính và chuẩn bị một lộ trình nghề nghiệp có thể sử dụng cả tại Úc lẫn Việt Nam.