Ngân sách Úc: Cứu trợ tức thì hay giải pháp dài hạn cho lạm phát?

Khi Tổng trưởng Ngân khố Jim Chalmers chuẩn bị công bố ngân sách liên bang trong tuần tới, mọi ánh mắt của người dân Úc đều đổ dồn vào những biện pháp có thể giúp họ "dễ thở" hơn trước áp lực chi phí sinh hoạt ngày càng leo thang. Từ giá xăng, tiền thuê nhà đến hóa đơn y tế, mọi người đều mong chờ một sự cứu trợ tức thì. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế lại đưa ra lời cảnh báo: những giải pháp ngọt ngào nhất thời có thể không mang lại hiệu quả lâu dài, và việc khắc phục các vấn đề gốc rễ sẽ cần nhiều năm.

Chính phủ đang đứng trước một bài toán nan giải: làm thế nào để giảm bớt gánh nặng cho các hộ gia đình mà không đổ thêm dầu vào "ngọn lửa" lạm phát? Đây sẽ là phép thử thực sự cho bản ngân sách lần này.

Áp lực chi phí Năng lượng và Nhiên liệu: Cái khó của chính phủ

Chi phí nhiên liệu và năng lượng được dự đoán là tâm điểm của ngân sách, đặc biệt trong bối cảnh bất ổn ở Trung Đông tiếp tục đẩy giá dầu toàn cầu tăng cao. Người dân Úc cảm nhận rất rõ những biến động này, bởi giá xăng dầu được niêm yết công khai ở khắp mọi nơi và ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền hàng ngày.

Tiến sĩ Ralf Steinhauser từ Viện Chính sách Thuế và Chuyển giao thuộc Đại học Quốc gia Úc (ANU) cho biết, người dân thường cảm thấy áp lực từ giá xăng một cách gay gắt hơn so với các chi phí khác, ngay cả khi tác động tài chính không phải là lớn nhất. Chính vì tính "hiển thị" cao này, các biện pháp như cắt giảm thuế xăng dầu (fuel excise cuts) hay hoàn tiền năng lượng (energy rebates) luôn có sức hấp dẫn lớn về mặt chính trị.

Tuy nhiên, ông Steinhauser cảnh báo rằng việc cắt giảm thuế xăng dầu một cách đại trà thường không hiệu quả. Nó giống như một tấm lưới quá rộng, trợ cấp cho tất cả mọi người, từ người lái xe sang đi làm gần nhà đến người lao động có thu nhập tối thiểu phải lái xe quãng đường xa trên một chiếc xe cũ tốn nhiên liệu. Quan trọng hơn, nó không giải quyết được vấn đề cốt lõi: sự phụ thuộc sâu sắc của Úc vào nhiên liệu nhập khẩu.

Ảnh minh họa: Giá xăng dầu tăng cao là một trong những gánh nặng chi phí lớn nhất.

Thay vào đó, các chuyên gia cho rằng ngân sách nên tập trung vào các biện pháp dài hạn hơn để giảm sự phụ thuộc này, chẳng hạn như khuyến khích sử dụng pin lưu trữ tại nhà, lắp đặt năng lượng mặt trời trên mái nhà và ưu đãi cho xe điện. Những chính sách này không chỉ giúp giảm chi phí năng lượng trong dài hạn mà còn tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc giá dầu toàn cầu trong tương lai.

Trợ cấp tiền mặt và Cắt giảm thuế: Con dao hai lưỡi?

Các biện pháp hỗ trợ trực tiếp cho hộ gia đình được cho là sẽ chiếm vị trí trung tâm trong ngân sách, với nhiều đồn đoán về các khoản giảm trừ thuế từ 200-300 đô la cho người lao động. Tiến sĩ Steinhauser nhận định rằng những biện pháp giúp tăng ngay lập tức số tiền thực nhận trong kỳ lương sẽ được người dân cảm nhận rõ rệt hơn là việc giảm thuế chỉ có hiệu lực khi khai thuế cuối năm.

Lịch sử cũng cho thấy, trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, các khoản thanh toán một lần (lump sum) đã được những người có thu nhập thấp sử dụng chủ yếu cho các nhu cầu thiết yếu như thực phẩm và hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, không phải chuyên gia nào cũng đồng tình với cách tiếp cận này.

Giáo sư danh dự Peter Swan của Đại học New South Wales (UNSW) cảnh báo rằng việc "bơm" tiền mặt ồ ạt vào nền kinh tế có nguy cơ làm gia tăng áp lực lạm phát. Khi có quá nhiều tiền đuổi theo một lượng hàng hóa hữu hạn, giá cả tất yếu sẽ tăng lên. Ông cho rằng, về lâu dài, việc cắt giảm chi tiêu của chính phủ sẽ có tác động tích cực hơn đến việc kiểm soát lạm phát so với các gói cứu trợ tiền mặt tạm thời.

Ảnh minh họa: Các biện pháp giảm thuế được kỳ vọng sẽ giảm bớt gánh nặng tài chính.

Dù vậy, các nhà kinh tế của Commonwealth Bank lại cho rằng các biện pháp cứu trợ có mục tiêu và được thực hiện có độ trễ đang giúp hạn chế áp lực lạm phát trong ngắn hạn. Sự cân bằng giữa hỗ trợ và kiểm soát lạm phát chính là sợi dây mà chính phủ phải bước đi một cách cẩn trọng.

Khủng hoảng Nhà ở: Lời hứa và thực tế xa vời

Khả năng chi trả nhà ở tiếp tục là một trong những "chiến trường" khốc liệt nhất của ngân sách. Áp lực đang đè nặng lên chính phủ trong việc giải quyết tình trạng giá thuê nhà tăng phi mã và rào cản sở hữu nhà ngày càng lớn. Tuy nhiên, nếu bạn đang đi thuê nhà và hy vọng giá sẽ giảm ngay sau đêm công bố ngân sách, các chuyên gia khuyên bạn nên chuẩn bị tinh thần.

Tiến sĩ Steinhauser cho rằng hầu hết các biện pháp về nhà ở đều mất nhiều năm mới có thể thẩm thấu và tạo ra tác động. "Tôi nghĩ điều tốt nhất bạn có thể hy vọng trong trung hạn là giá thuê nhà sẽ ngừng tăng và đi ngang trong một thời gian," ông nói. "Nhưng tôi sẽ không mong đợi giá thuê giảm như một hệ quả tức thì từ bất kỳ biện pháp cấp cao nào mà chính phủ liên bang có thể đưa ra."

Ảnh minh họa: Thị trường cho thuê nhà ở Úc vẫn còn rất nhiều thách thức.

Các biện pháp được cân nhắc dường như tập trung vào cải cách cơ cấu dài hạn hơn là những thay đổi có thể nhanh chóng hạ giá thuê hoặc giá nhà. Một số đề xuất bao gồm việc giảm chiết khấu thuế lãi vốn (capital gains tax) 50% hoặc áp dụng lại các mô hình cũ để đánh thuế lợi nhuận một cách khác đi. Tuy nhiên, Giáo sư Swan lại cảnh báo rằng một số cải cách thuế có thể làm giảm nguồn cung nhà cho thuê nếu các nhà đầu tư cảm thấy không còn hấp dẫn và quyết định bán tháo tài sản.

Bức tranh lớn: Thách thức dài hạn và sự kiên nhẫn cần thiết

Trong khi người dân tập trung vào các khoản cứu trợ trước mắt, các nhà kinh tế lại nhìn vào bức tranh lớn hơn. Những vấn đề kinh tế lớn nhất của Úc – thiếu hụt nguồn cung nhà ở, khả năng phục hồi năng lượng, năng suất lao động và áp lực chi tiêu của chính phủ – không thể được giải quyết chỉ sau một đêm.

Các gói hỗ trợ ngắn hạn lặp đi lặp lại có thể xoa dịu nỗi đau nhất thời, nhưng chúng không chữa được căn bệnh kinh niên. Đồng thời, chính phủ còn phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng trong việc cân bằng giữa cứu trợ hộ gia đình và chi phí dài hạn cho các chương trình lớn như Medicare và NDIS (Chương trình Bảo hiểm cho Người khuyết tật Quốc gia). Các cải cách gần đây nhằm làm chậm tốc độ tăng trưởng của NDIS được xem là một phần quan trọng trong chiến lược tiết kiệm ngân sách của chính phủ.

Cuối cùng, dù người Úc có thể đang hy vọng vào một sự giải tỏa tức thì trong đêm ngân sách, lời khuyên từ giới chuyên gia là hãy kiên nhẫn. Các áp lực cơ cấu gây ra giá thuê nhà cao, chi phí năng lượng đắt đỏ và lạm phát dai dẳng sẽ cần một chặng đường dài hơn rất nhiều để khắc phục. Cuộc chiến thực sự không chỉ là giành chiến thắng trong một đêm, mà là xây dựng một nền kinh tế vững chắc cho nhiều năm tới.