Khoa học Úc đột phá trong điều trị ung thư não chết người

Các nhà khoa học Úc đang phát triển một phương pháp mới có khả năng thay đổi cách điều trị những dạng ung thư não nguy hiểm. Thay vì cố gắng phá vỡ lớp bảo vệ tự nhiên quanh não, nhóm nghiên cứu tận dụng chính một con đường vận chuyển thiết yếu của cơ thể để đưa thuốc tiêu diệt tế bào ung thư đến gần khối u hơn.

Công nghệ được ví như một “ngựa thành Trojan” y khoa: thuốc được thiết kế hoặc gắn với một phân tử mang phù hợp, nhờ đó có thể đi qua hàng rào máu não mà không bị chặn lại ngay từ đầu. Đây là hướng nghiên cứu đầy triển vọng, song các nhà khoa học nhấn mạnh rằng phương pháp chưa sẵn sàng để sử dụng trong bệnh viện và vẫn cần trải qua nhiều bước đánh giá nghiêm ngặt.

Vì sao ung thư não đặc biệt khó điều trị?

Não là một trong những cơ quan được bảo vệ nghiêm ngặt nhất trong cơ thể. Các tế bào nội mô nằm sát nhau trong mạch máu não tạo thành hàng rào máu não, giúp ngăn nhiều chất độc, mầm bệnh và phân tử có hại đi từ máu vào mô não.

Cơ chế này cần thiết đối với sức khỏe con người nhưng đồng thời tạo ra trở ngại lớn cho việc điều trị. Theo thông tin từ dự án, hàng rào máu não có thể ngăn tới 98% thuốc ung thư tiếp cận khối u. Vì vậy, ngay cả khi một loại thuốc có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm, nó vẫn có thể không đạt đủ nồng độ tại não để tạo hiệu quả điều trị mong muốn.

Giáo sư Guillaume Lessene, nhà nghiên cứu tại Walter and Eliza Hall Institute of Medical Research (WEHI), cho biết nhiều loại ung thư khác đã có những thay đổi lớn về điều trị vì thuốc có thể tiếp cận mô và cơ quan nơi khối u hình thành. Với ung thư não, khả năng đưa thuốc đến đúng vị trí vẫn là một trong những thách thức quan trọng nhất.

Ảnh minh họa: Nghiên cứu thuốc điều trị khối u não trong phòng thí nghiệm

“Ngựa thành Trojan” đưa thuốc vào não hoạt động thế nào?

Giải pháp của nhóm nghiên cứu dựa trên con đường mà cơ thể sử dụng để vận chuyển sắt vào não. Sắt là chất cần thiết cho nhiều hoạt động sinh học, vì thế não có cơ chế tiếp nhận protein transferrin mang sắt thông qua thụ thể transferrin. Quá trình vận chuyển qua thụ thể này có thể giúp một số phân tử đi xuyên qua lớp tế bào tạo nên hàng rào máu não.

Các nhà khoa học muốn tận dụng cơ chế tự nhiên đó để “ngụy trang” thuốc ung thư. Có thể hiểu đơn giản rằng phân tử mang thuốc được thiết kế để hàng rào máu não nhận diện theo cách tương tự một chất cần thiết. Sau khi vượt qua hàng rào, thuốc sẽ được đưa đến khu vực có khối u để tấn công tế bào ung thư.

Hướng tiếp cận này được kỳ vọng mang lại một số lợi ích:

• Tăng khả năng tiếp cận khối u: Thuốc có cơ hội vượt qua hàng rào máu não thay vì bị giữ lại trong tuần hoàn.
• Hướng đến điều trị chính xác hơn: Hệ thống vận chuyển có thể giúp tập trung hoạt chất tại nơi cần thiết.
• Hạn chế việc phá vỡ hàng rào bảo vệ: Công nghệ tận dụng một con đường sinh học tự nhiên thay vì trực tiếp làm tổn thương hàng rào máu não.
• Có tiềm năng ứng dụng rộng: Dự án hướng đến các dạng ung thư não ác tính ở cả người lớn và trẻ em.

Tuy nhiên, “ngựa thành Trojan” hiện mới là cách diễn đạt dễ hiểu về chiến lược vận chuyển thuốc. Hiệu quả và độ an toàn thực tế vẫn phải được chứng minh qua nghiên cứu tiền lâm sàng, thử nghiệm lâm sàng và quá trình đánh giá của cơ quan quản lý.

Câu chuyện của bệnh nhân Gian Sberna

Đằng sau nghiên cứu là hy vọng của những bệnh nhân như Gian Sberna, 54 tuổi. Ông được chẩn đoán có một khối u não được mô tả lớn tương đương quả bơ cách đây năm năm. Ca phẫu thuật đã loại bỏ khoảng 95% khối u, nhưng trải nghiệm này để lại tác động tinh thần sâu sắc.

“Tôi chỉ cảm thấy mình bị tước mất điều gì đó. Tôi muốn được nhìn các con trưởng thành”, ông Sberna chia sẻ. Câu chuyện của ông phản ánh nỗi lo mà nhiều gia đình phải đối mặt khi ung thư xuất hiện tại một cơ quan phức tạp và khó điều trị như não.

Ung thư não là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu đối với người Úc dưới 40 tuổi, theo thông tin được nêu trong dự án. Trong nhiều thập niên, kết quả sống còn đối với một số dạng bệnh nguy hiểm hầu như chưa cải thiện đáng kể. Phẫu thuật, xạ trị và hóa trị vẫn có vai trò quan trọng, nhưng vị trí khối u, khả năng xâm lấn và hàng rào máu não khiến quá trình điều trị gặp nhiều giới hạn.

Nghiên cứu nhận được sự hỗ trợ từ cộng đồng

Dự án có sự hỗ trợ của tổ chức từ thiện Beanies 4 Brain Cancer do người dẫn chương trình Carrie Bickmore sáng lập. Bà đánh giá thành quả này là kết quả của nhiều năm hợp tác giữa những nhà khoa học hàng đầu tại Úc.

Nguồn lực từ cộng đồng và các tổ chức từ thiện có ý nghĩa lớn đối với nghiên cứu ung thư não, nhất là ở giai đoạn phát triển công nghệ, kiểm tra độc tính và hoàn thiện hệ thống vận chuyển thuốc. Nếu muốn theo dõi thêm các thông tin khoa học và đời sống tại Australia, độc giả có thể xem chuyên mục tin tức – sự kiện tại Úc hoặc cập nhật qua Facebook Báo Người Việt Tại Úc.

Còn bao lâu nữa phương pháp có thể đến với bệnh nhân?

Dù được xem là một bước tiến đáng chú ý, phương pháp này chưa thể áp dụng ngay. Các nhà nghiên cứu hy vọng công nghệ có thể sẵn sàng cho thử nghiệm lâm sàng trên bệnh nhân trong khoảng 6–10 năm. Đây là ước tính được công bố ở thời điểm đưa tin, không phải cam kết về ngày điều trị chính thức.

Trước khi thử nghiệm trên người, nhóm phát triển phải giải quyết nhiều câu hỏi: thuốc có vượt qua hàng rào máu não với lượng đủ lớn hay không, có đến đúng khối u hay ảnh hưởng đến tế bào não khỏe mạnh, cơ thể có phản ứng miễn dịch với chất mang và hiệu quả có ổn định giữa các dạng ung thư não hay không.

Ngoài ra, không phải mọi khối u đều có đặc điểm sinh học giống nhau. Mức độ biểu hiện thụ thể, vị trí khối u và cấu trúc mạch máu có thể ảnh hưởng đến hiệu quả vận chuyển. Chi phí sản xuất thuốc liên hợp hoặc hạt mang cũng là vấn đề cần được xem xét nếu công nghệ tiến đến ứng dụng rộng rãi.

Hy vọng lớn nhưng cần nhìn nhận thận trọng

Giá trị nổi bật của nghiên cứu nằm ở việc giải quyết một trong những rào cản lâu đời nhất của y học thần kinh: đưa thuốc qua hàng rào máu não một cách có kiểm soát. Nếu thành công, nền tảng này không chỉ có ý nghĩa với ung thư não mà còn có thể mở ra những hướng nghiên cứu mới về vận chuyển thuốc vào hệ thần kinh trung ương.

Dù vậy, “đột phá” trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với một phương pháp chữa khỏi đã được chứng minh. Thử nghiệm trên người có thể cho kết quả khác so với mô hình tế bào hoặc động vật. Người bệnh không nên thay đổi phác đồ hiện tại hoặc tìm mua các sản phẩm tự quảng cáo dựa trên khái niệm “Trojan horse” khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa.

Thông tin ban đầu về dự án có thể được tham khảo trong bài viết của 7NEWS Australia. Độc giả cũng có thể theo dõi các bản tin mới tại trang tin tức Người Việt Tại Úc.

Với bệnh nhân và gia đình đang đối diện ung thư não, nghiên cứu mang lại thêm một lý do để hy vọng. Tuy con đường từ phòng thí nghiệm đến bệnh viện còn dài, việc tìm ra cách giúp thuốc tiếp cận khối u hiệu quả hơn là bước nền tảng quan trọng để cải thiện điều trị trong tương lai.